Mescid-i Nebevî

Medine şehrinde, hicretten sonra Peygamberimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) Eshab-ı kiramla birlikte yaptığı mescid, cami. "Mescid-i Nebevî", "Mescid-i Resûl", "Mescid-i Saadet" ve "Mescid-i Şerif" adları ile de anılır.

Mescidin İnşası

Burası Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) Medine'ye hicret ettiği zaman, devesinin ilk çöktüğü yerdir. Önce Hâlid bin Zeyd Ebû Eyyûb el-Ensârî hazretlerinin evinde yedi ay misafir kaldı. Hazret-i Ebû Bekir'den aldığı on altınla, Neccaroğullarından Sehl ve Süheyl'in vasilerinden arsa satın alıp, tesviye ettiler. Peygamber efendimiz temele ilk taşı kendi mübarek eliyle koydu. Bu taşın yanına hazret-i Ebû Bekir'in, sonra Ömer, Osman ve Ali'nin sıra ile birer taş koymalarını emreyledi. Sebebini soranlara "Hilâfetlerinin sırasına işarettir." buyurdu. Temelin derinliği ve duvarların kalınlığı bir buçuk metre (üç arşın) idi. Temeli taştan, duvarları kerpiçtendi. Hicretin ikinci senesi, Receb ayında, kıblenin Kudüs'ten Kâbe'ye dönmesi emrolununca, Mescidin Mekke'ye karşı olan kapısı kapatılıp karşı tarafa, yani Şam tarafına yeni bir kapı açıldı. Şimdi bu kapıya "Bâbüttevessül" denmektedir ve bugün Mescid-i Nebevî'nin beş kapısı vardır. Bunlardan ikisi batı duvarında olup, kıbleye yakın olana "Bâbüsselâm", kuzey köşesine yakın olana "Bâbürrahme" denir. Doğu duvarının kıble tarafında kapı yoktur. Doğu duvarında, "Bâbürrahme" karşısında "Bâbülcibrîl" vardır.

Kıblenin Değişmesi

Medine'de, Kudüs'e karşı on altı ay kadar namaz kılındı. Mekke'deyken, önce Kâbe'ye karşı namaz kılınırdı. Hicretten az bir zaman önce, Kudüs'e karşı kılınması emrolundu. Mescid-i Şerif'in kıblesi değiştirilirken, Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem Kâbe'yi mübarek gözleriyle görerek, kıblenin cihetini tayin eyledi. Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) namaz kıldığı yer, minber ile Hücre-i Saadet arasında olup, minbere daha yakındır. Haccâc'ın Medine-i münevvereye gönderdiği mushaf (Kur'ân-ı kerîm), büyük bir sandık içinde olduğundan, bu sandık, bu yerin önündeki direğin sağ tarafına konulmuştu.

Mihrab ve Minber

Buraya ilk mihrabı Ömer bin Abdülazîz koymuştur. Mescid-i Saadet'in ikinci defa yandıktan sonra tamirinde 1483 (H.888) senesinde, mermerden şimdiki mihrab yapılmıştır. Fakat mermer mihrab Hücre-i Saadet tarafına biraz daha yakın konmuştur. Mescid-i Nebî'de minber yapılmamıştı. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) hutbeyi ayakta okurdu. Sonradan buraya bir hurma çubuğu dikildi. Daha sonra dört basamaklı bir minber yapıldı. Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem üçüncü basamakta ayakta dururdu. Hazret-i Muâviye zamanında minberin kapısına perde asıldı.

Direkler, Ravza ve Saadet Odaları

Peygamber efendimizin zamanında Mescid-i Nebî'nin sekiz direği vardı. Mescidin genişletilmesine dinen lüzum görülünce direkler arttırılarak zamanla 327 olmuştur. Ravza-ı Mutahhara'da üç sıra direk vardır. Her sırada dört direk mevcuttur. Bu direklerin bir kısmı duvarlar içindedir. Meydandaki direk sayısı 229'dur. Mescidin güney duvarı kıbleye karşıdır. Eshab-ı Suffa'nın kaldıkları çardak, şimal (kuzey) duvarının dışındadır. Bu mübarek yerin zemini, sonradan kaybolmaması için, döşemeden yarım metre kadar yükseltilmiş, etrafına da yarım metre yükseklikte ağaçtan parmaklık yapılmıştır.

Mescid-i Şerif yapılırken, yanına Peygamberimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) iki "Zevce-i tâhiresi" için de birer oda yapılmıştı. Odaların sayısı zamanla dokuz oldu. Mescide en yakın oda, hazret-i Âişe'nin odasıydı. Tavanları bir buçuk metre kadar yüksekti. Odalar, mescidin doğu, kuzey ve güney taraflarındaydı. Her odanın ve bazı sahâbî odalarının, biri mescide diğeri sokağa olmak üzere iki kapısı vardır. Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) en çok bulunduğu, hazret-i Âişe'nin odasının mescide açılmış kapısı saç ağacındandı. Dört halife zamanında, Eshab-ı kiram Cuma namazı kılmak için, sekiz odada yer kapışırlardı. Hazret-i Fâtıma'nın odası, hazret-i Âişe'nin odası yanında ve kuzey tarafındaydı. Bu oda sonradan Şebeke-i Saadet içine alınmıştır. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) vefatından beş gün önce, mescide açılan kapılardan yalnız Ebû Bekir'in kapısını bırakıp, diğerlerini kapattırdı.

Halifeler Devrinde Genişletilmesi

Birinci halife hazret-i Ebû Bekir ilk iş olarak Arabistan Yarımadası'ndaki mürtedlerle, yani dinden ayrılanlarla uğraştığı için, Mescid-i Saadet'in genişletilmesine vakit bulamadı.

Hazret-i Ömer hicretin on yedinci senesinde, Mescid-i Şerif'i batı ve kuzeyden genişletti. Zevcât-ı Tâhirât'ın odaları bulunduğu için doğu tarafını genişletmedi. Kuzey-güney arası, yüz kırk zirâ (70 m) ve doğu-batı duvarları arası yüz yirmi zirâ (60 m) oldu. "Mescidimi genişletmek lazımdır!" emrini işitmeseydim, genişletmezdim, dedi. Yeni duvarları, eskisi gibi kerpiçle hurma ağaçlarından yaptırdı. Hazret-i Abbâs, batı duvarına bitişik odasını hediye etti. Bu oda ve buna bitişik, Câfer-i Tayyâr'ın evinin yarısı satın alınıp, Mescid-i Şerif'e katıldı. Hazret-i Osman hicretin otuzuncu senesinde, bunları ve kuzey duvarını yıkıp genişletti. Yeni duvarları ve direkleri taştan, tavanını saç ağacından yaptı. Ebû Hüreyre'nin haber verdiği hadîs-i şerifte: "Mescidimi Yemen'deki Sana şehrine kadar genişletseler, hepsi mescidim olur." buyruldu.

Halife Velîd, 706 (H. 88) senesinde, Medine Valisi Ömer bin Abdülazîz'e emir vererek dört duvar da yıkılıp, doğu tarafındaki Zevcât-ı Tâhirât'ın (müminlerin annelerinin) odaları mescide katıldı. Hücre-i Saadet'in dört duvarı yıkılıp, temelden yontma taşlarla yeniden yapıldı. Temel açılırken hazret-i Ömer'in bir ayağı görüldü. Hiç çürümemişti. Hücrenin etrafına ikinci bir duvar daha yapıldı. Hiç kapısı yoktu. Hücrenin tavanı mescidden yarım metre daha yüksek oldu. Uzunluk iki yüz zirâ (100 m), genişlik yüz altmış yedi zirâ (83,5 m) oldu. Rum Kayseri'nden kırk usta getirilip, duvarlar, direkler, tavan altınla süslendi. İlk olarak mihrab ve dört minare yaptırdı. Bu iş üç sene sürdü. Abbâsî halifelerinden Mehdî, 777 (H.161) senesinde, yalnız kuzey tarafına on direk dikerek genişletti. Halife Me'mûn da 817 (H.202) senesinde biraz genişletti. 1155 (H.550) senesinde, Cemâleddîn-i İsfehânî, ikinci duvar etrafına sandal ağacından parmaklık yaptı. Bu parmaklığa Şebeke-i Saadet denir. O sene Mısır'dan gönderilen, üzerinde kırmızı ipekle Yâsîn sûresi yazılı beyaz ipek perde, Şebeke etrafına asıldı. Bu perdeye "Settâre" denir. Mısır Türkmen Sultanı Seyfeddîn Sâlih Kalavun 1279 (H.678) senesinde, Hücre-i Saadet üzerine bugünkü Kubbe-i Hadrâ'yı ilk olarak yaptırıp, kurşunla kaplattı. Mescidin bugünkü binası, Mısır'daki Çerkes sultanlarından Eşref Kayıtbay tarafından 1483 (H.888) senesinde yaptırılmış ve Osmanlı Sultanları tarafından tamir ve tezyin edilmiştir.

Osmanlı Dönemi

Osmanlı sultanları, Mekke ve Medine'deki bütün mukaddes emanetlere son derece hürmet ve saygı göstererek, milyonlarca altın harcayıp, onların tezyin ve tamirini asla ihmal etmediler (Bkz. Mekke-i Mükerreme, Medine-i Münevvere). Sultan İkinci Mahmûd-ı Adlî Hanın emriyle Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa, mübarek Hicaz topraklarında bulunan Eshab-ı kiramın, Resûlullahın zevcelerinin (hanımlarının) ve şehitlerin yıkılan türbelerini yeniden yaptırdı. Mescid-i Saadet ve Peygamberimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) kabirlerinin bulunduğu Hücre-i Nebevî tamir edildi. Sultan Abdülmecîd Han bunların yapılması, işlenmesi ve bakımı için yüz binlerce altın harcadı. Abdülmecîd Hanın bu yolda çalışması ve uğraşması şaşılacak kadar çoktur.

Osmanlının elinden çıktıktan sonra, Arabistan Yarımadası'nda devlet kuranlar, bu mübarek beldeye, Mescid-i Nebî de dahil olmak üzere, bütün mukaddes emanetlere gerekli hürmet ve saygıyı göstermez olmuşlardır.

Mescid-i Nebevî'nin Bölümleri

Mescid-i Nebî içindeki kısımlar şunlardır:

1. Hücre-i Saadet (Peygamber efendimizin, hazret-i Ebû Bekir ve hazret-i Ömer'in kabr-i şeriflerinin bulunduğu oda).
2. Minber-i şerif.
3. Suffe yeri.
4. Üstüvâneler (mescidin direkleri).

Fazileti Hakkında Hadîs-i Şerifler

Mescid-i Nebî ile ilgili Peygamber efendimiz buyurdular ki:

Ben peygamberlerin sonuncusu olduğum gibi, mescidim de peygamberlerin mescidlerinin sonuncusudur.

Minberimle Âişe'nin evi arası (Ravza-ı Mutahhara) Cennet bahçelerinden bir bahçedir.

Yalnız üç mescide ziyaret için gidilir: Mescid-i Haram, Mescid-i Nebî, Mescid-i Aksâ. Mescidimde kılınan namaz başka mescidlerde kılınan namazlardan bin kat daha sevaptır.

Mescid-i Haram'da kılınan namaz da mescidimde kılınan namazdan yüz kat daha sevaptır.

Hz. Peygamber bir hadisinde Mescid-i Nebevî'nin fazileti hakkında şu şekilde buyurmuştur:

"Benim şu mescidimde kılınan bir vakit namaz, Mescid-i Haram dışındaki diğer mescitlerde kılınacak bin vakit namaza denktir." (Nesâî, Mesâcid, 4; II, 33.)

Peygamber Efendimizin Kabrini Ziyaret

Hz. Peygamber'in kabrini ziyaretin hükmü nedir?

Peygamberimizin kabrini ziyaret etmek menduptur. Şu hadîs-i şeriflerde kabrinin ziyaret edilmesi tavsiye ve teşvik edilmiştir:

"Kim kabrimi ziyaret ederse ona şefaatim vacip olur." (Beyhakî, Muhammed b. Hüseyn b. Ali, es-Sünenü'l-Kübrâ, V, 402.)

"Kim hac yapar da ölümümden sonra kabrimi ziyaret ederse, beni hayatımda ziyaret etmiş gibi olur." (Beyhakî, V, 403.)

Bu hadîs-i şerifler ve benzerlerinden hareketle her devirde İslam bilginleri Rasûlullah'ın kabr-i şerifini ziyaret etmenin en faziletli menduplardan biri olduğunu ifade etmişler, hatta Hanefî bilginlerinden bazıları gücü yerinde olanlar için, bu ziyaretin vacip derecesine yaklaşan bir sünnet olduğunu söylemişlerdir.