Mescid-i Nebevî Rehberi: Bölümleri, Kapıları, Yeşil Kubbe ve Ziyaret Adabı

Mescid-i Nebevî, "Peygamber'in mescidi" demektir ve Hz. Peygamber'in (s.a.s.) 622 yılında Medine'ye hicretinden hemen sonra ashabıyla birlikte inşa ettiği mescittir. Kaynaklarda Mescid-i Resûl ve Mescid-i Saadet adlarıyla da anılır. Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi onu Mescid-i Haram'dan sonra yeryüzündeki en faziletli mescit olarak tanımlar.

Mescidin önemi üç noktada toplanır. Hz. Peygamber'in on yıllık Medine hayatı, ilk Müslüman toplumun eğitimi ve elçilerin kabulü bu çatı altında geçmiştir. Hz. Peygamber'in kabri, mescidin doğu tarafındaki Hücre-i Saadet'tedir. Hücre-i Saadet, Hz. Peygamber'in vefat edip defnedildiği, aslen Hz. Âişe'ye ait olan odadır ve genişletmelerle bugün mescidin içinde kalmıştır. Üçüncü olarak, hadislerde burada kılınan namazın fazileti özel olarak vurgulanmıştır.

Mescid-i Nebevî'de kılınan namazın fazileti

Hz. Peygamber, Mescid-i Nebevî'de kılınan bir namazın Mescid-i Haram hariç diğer mescitlerde kılınan bin namazdan daha faziletli olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Fazlü's-salât, 1 [1190]; Müslim, Hac, 505-506 [1394]). Yine "Mescid-i Haram, benim şu mescidim ve Mescid-i Aksa'dan başka hiçbir mescit için (ibadet etmek maksadıyla) yolculuk yapmak uygun olmaz" buyurarak bu mescidin ziyaretini teşvik etmiştir (Buhârî, Savm, 67).

Medine şehrinin kendisi de ayrı bir saygınlık taşır. Hz. Peygamber, "İbrahim Peygamber'in Mekke'yi harem yaptığı gibi ben de Medine'yi harem yaptım" buyurmuştur (Müslim, Hac, 462). Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi, bu sebeple Medine'nin Mekke'den sonra İslam'ın ikinci haremi olarak anıldığını belirtir.

Fazilet yalnız Ravza'ya mı aittir?

Hayır, fazilet mescidin tamamına aittir. Ravza-i Mutahhara, Hz. Peygamber'in kabri ile minberi arasında kalan ve hadiste "cennet bahçelerinden bir bahçe" diye anılan küçük alandır. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar kitabına göre bin namaz fazileti yalnız bu alana has değildir, mescidin tamamına şamildir.

Kurul, Hulefâ-yi Râşidîn döneminden beri mescidin defalarca genişletildiğini ve müminlerin asırlardır genişletilen yerlerde de aynı ihtimamla namaz kıldığını hatırlatır. Ravza'ya giremediğiniz bir günde mescidin yeni bölümlerinde kıldığınız namaz da Mescid-i Nebevî'de kılınmış namazdır.

Mescid-i Nebevî, Eylül 622'de inşasına başlanıp Nisan 623'te tamamlanan yaklaşık 1.022 metrekarelik sade bir yapı olarak doğmuş, on dört asır boyunca genişleyerek bugünkü ölçeğine ulaşmıştır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Mescid-i Nebevî" maddesi her dönemin ulaştığı alanı ayrı ayrı verir; aşağıdaki tablo bu maddeye dayanır.

Hz. Peygamber dönemindeki ilk yapı

Mescidin arsası Sehl ve Süheyl adlı iki yetime aitti. Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi'ne göre yetimler arsayı karşılıksız vermek istemiş, Hz. Peygamber bunu kabul etmeyip bedelini ödemiştir. Mescit tamamlanıncaya kadar Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin evinde misafir kalmıştır.

İlk yapının temeli taştan, duvarları kerpiçtendi; üzerinin bir bölümü hurma dalları ve yapraklarıyla örtülmüştü. Kıble başlangıçta Kudüs yönündeydi. TDV'ye göre hicretten 16-17 ay sonra kıble Kâbe'ye çevrilince güneydeki kapı kapatılmış, kuzey duvarında yeni bir kapı açılmıştır. Hz. Peygamber'in eşleri için yapılan odalar mescidin doğu duvarına bitişikti.

Raşid halifelerden bugüne genişletmeler

Hz. Osman döneminde duvarlar yontma taş ve kireçle yeniden örüldü. Emevî halifesi Velîd b. Abdülmelik'in emriyle Medine valisi Ömer b. Abdülazîz'in yürüttüğü çalışmalarda Hz. Peygamber'in eşlerine ait odalar mescide katıldı, ilk oyuk mihrap ve köşe minareleri yapıldı. 654/1256 ve 886/1481 yangınlarından sonra yapı Memlûkler döneminde yenilendi.

Osmanlı döneminde ilk imar faaliyeti Kanuni Sultan Süleyman zamanında (1531-1540) gerçekleşti. En kapsamlı Osmanlı uygulaması, Sultan Abdülmecid döneminde 1851'de başlayıp 1861'de biten yenilemedir. Diyanet'in vurguladığı gibi Ravza-i Mutahhara bütün bu imar çalışmalarında özenle korunmuştur.

Suudi genişletmeleri ve bugünkü ölçek

1984-1994 yılları arasındaki ikinci Suudi genişletmesiyle mescide 82.000 metrekare eklendi. TDV'ye göre kapalı alan 98.326 metrekareye, çatıyla birlikte 165.326 metrekareye ulaştı ve aynı anda 650.000 kişinin ibadetine imkân doğdu. Bu genişletmede minare sayısı ona çıktı, çatıya 27 hareketli kubbe yerleştirildi.

Diyanet'in 2025 baskılı Umre Yolcusu Rehberi ise avlularla birlikte toplam alanı 400.000 metrekare, aynı anda namaz kılabilen kişi sayısını ortalama bir milyon olarak verir. Rakamlar arasındaki fark, ölçüme avluların ve çatının katılıp katılmamasından kaynaklanır. Aynı rehbere göre yeni minareler 104 metre yüksekliğindedir ve üzerlerindeki altın kaplama hilaller Türkiye'de imal edilmiştir.

Mescid-i Nebevî'de ziyaretçinin bilmesi gereken başlıca bölümler Hücre-i Saadet, Ravza-i Mutahhara, minber, mihraplar, Suffe, tarihî sütunlar, avlular ve çatı katıdır. Bu bölümlerin çoğu mescidin kıble tarafındaki eski çekirdeğinde birbirine çok yakındır; yeni genişletme alanları ise kuzeye, doğuya ve batıya doğru uzanır.

İlk gün bölümleri kafileyle tanımak

Bölümler birbirine yakın olsa da mescidin büyüklüğü ilk girişte yön duygusunu zorlar. Medine'deki ilk ziyareti kafilenizle birlikte yapmanız, Hücre'nin, Ravza'nın ve minberin yerini rehber eşliğinde görmenizi sağlar. Sonraki günlerde tek başınıza dolaşırken bu ilk tur size harita görevi görür.

Mescidin kuşbakışı fotoğraflarını ve tarihçesini Mescid-i Nebevî kuşbakışı sayfamızda bulabilirsiniz. Aşağıdaki başlıklarda her bölümü ayrı ayrı, ziyaret sırasında işinize yarayacak ayrıntılarla anlatıyoruz.

Hücre-i Saadet, Hz. Peygamber'in vefat ettiği ve defnedildiği odadır; Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer de vasiyetleri gereği aynı odaya defnedilmiştir. Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi'ne göre Hz. Peygamber son günlerini Hz. Âişe'nin evinde geçirmiş, 8 Haziran 632 (13 Rebiülevvel 11) pazartesi günü burada vefat etmiş ve vefat ettiği yere defnedilmiştir.

Odadan mescidin içine

Hz. Peygamber'in eşleri için yapılan odalar başlangıçta mescidin doğu duvarına bitişik, kerpiçten küçük evlerdi. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Hücre-i Saâdet" maddesine göre Emevî halifesi Velîd'in emriyle çevredeki odalar yıkılıp mescide katılmış, Ömer b. Abdülazîz de Hücre'yi beşgen planlı bir duvarla çevirmiştir. Böylece oda mescidin içinde kalmış, fakat ayrı ve kapalı bir mekân olarak korunmuştur.

Ziyaretçi bugün kabirleri doğrudan görmez; Hücre'nin çevresi duvar ve parmaklıklarla kapalıdır. Selam, parmaklığın önündeki geçitten, Hz. Peygamber'in mübarek başının hizasında durularak verilir. Bu duruşun nasıl olacağını aşağıdaki selam bölümünde Diyanet kaynaklarına dayanarak adım adım anlatıyoruz.

Ziyaretçinin bilmesi gereken sınır

Hücre-i Saadet bir hürmet mekânıdır, ibadet edilen bir yer değildir. Diyanet'in Hac İlmihali, Hz. Peygamber'e sağlığında nasıl saygı gösterilmesi gerekiyorsa vefatından sonra da aynı saygının gösterilmesini ister. Kabrin duvarlarına el ve yüz sürmek, sırtı ya da göğsü duvara yaslamak ve etrafında tavaf etmek bu saygıya aykırıdır; ilmihal bu davranışları bid'at olarak niteler.

Ravza-i Mutahhara, Mescid-i Nebevî'de Hücre-i Saadet ile minber arasında kalan ve "tertemiz bahçe" anlamına gelen alandır. Hz. Peygamber bu alan için "Evimle minberimin arası cennet bahçelerinden bir bahçedir ve minberim havzımın üzerindedir" buyurmuştur (Buhârî, Fadlu's-salâti fî Mescidi Mekke ve'l-Medîne, 5 [1196]; Müslim, Hac, 502 [1391]).

Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi Ravza'nın ölçüsünü 22 x 15 metre olarak verir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre alan bugün yaklaşık 330 metrekaredir ve demir parmaklık ile kitap raflarıyla sınırlanmıştır. Ravza'nın içinde III. Murad'ın gönderdiği minber ile Kayıtbay döneminden kalma mihrap bulunur.

Ravza'daki tarihî sütunlar

Üstüvâne, mescidin tarihî sütunlarına verilen addır; Ravza'daki bazı sütunlar Asr-ı Saadet'ten bir hatırayı işaret eder. TDV'nin "Ravza-i Mutahhara" maddesi bunları şöyle sayar:

• Muhallaka (Hannâne) sütunu: Minber yapılmadan önce Hz. Peygamber'in hutbe okurken dayandığı hurma kütüğünün yeri. Hac İlmihali'ne göre minberde hutbe okunmaya başlanınca kütük inlemiş, Hz. Peygamber de onu eliyle sıvazlayarak teskin etmiştir (Buhârî, Cumu'a, 26).
• Âişe (Kur'a) sütunu: Kıble değiştikten sonra Hz. Peygamber'in bir süre namaz kıldığı yere yakın sütun.
• Tövbe (Ebû Lübâbe) sütunu: Ebû Lübâbe'nin hatasından sonra, tövbesi kabul edilinceye kadar kendini bağladığı yer.
• Serîr sütunu: Hz. Peygamber'in itikâfta üzerinde dinlendiği hurma yaprağından yatağın yeri.
• Mahres sütunu: Hz. Peygamber'i korumak için nöbet tutulan yer; Hz. Ali'nin burada beklediği rivayet edilir.
• Vüfûd sütunu: Hz. Peygamber'in elçi heyetlerini kabul ettiği yer.

Hac İlmihali, kabir ziyaretinden sonra imkân olursa Ebû Lübâbe sütunu yanında iki rekât namaz kılıp istiğfar etmeyi, Hannâne sütunu yanında dua etmeyi tarif eder. Kalabalıkta belirli bir sütuna ulaşmak için ısrar etmek ve başkalarını itmek ise aynı kaynakların vurguladığı edebe aykırıdır.

Ravza'ya nasıl girilir?

Ravza bölümüne giriş, Suudi Arabistan'ın resmî hac ve umre platformu Nusuk üzerinden alınan randevuyla yapılır. Nusuk, umre izinleri ve Ravza randevusu gibi işlemlerin yürütüldüğü resmî uygulama ve internet sitesidir. Diyanet de Ravza ziyaretinin randevu sistemiyle yürüdüğünü, randevu vaktine ve grup hâlinde hareket etmeye titizlikle uyulmasını, randevudan önce ilgili kapıya gidilmesini hatırlatır.

İznin hangi sıklıkla verildiği, kadın ve erkek ziyaret saatleri ve yoğun dönemlerdeki düzenlemeler Suudi makamlarınca dönem dönem değiştirilir. Güncel kuralı yola çıkmadan önce Nusuk'tan kontrol edin. Hesap açma ve randevu alma adımlarını Ravza ziyareti ve Nusuk randevusu yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Son kontrol: 09.11.2026

Mescid-i Nebevî'de bugün kullanılan minber, Osmanlı Sultanı III. Murad'ın 1590'da gönderdiği mermer minberdir; mihraplardan Ravza içindeki Mihrab-ı Nebî Hz. Peygamber'in namaz kıldırdığı yeri gösterir, imamlar ise bugün kıble duvarındaki Mihrab-ı Osman'da namaz kıldırır. Minber, cuma ve bayram hutbelerinin okunduğu basamaklı kürsüdür; mihrap ise imamın durduğu, kıble yönünü gösteren oyuktur.

Minber-i Şerif

Hz. Peygamber önceleri bir hurma kütüğüne dayanarak cemaate hitap ediyordu. TDV'ye göre ilk minber 7/628 ya da 8/629 yılında ılgın ağacından, üç basamaklı ve yaklaşık bir metre yüksekliğinde yapıldı. Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi'ne göre bu minbere Emevîler döneminde altı basamak eklendi ve uzun süre kullanıldı.

Memlûk Sultanı Kayıtbay'ın 1483'te gönderdiği mermer minber daha sonra Kuba Mescidi'ne nakledildi. Yerine III. Murad'ın 1590'da Mescid-i Nebevî için özel olarak yaptırdığı minber kondu. TDV'ye göre yaklaşık yedi metre yüksekliğindeki bu minber, süslemeleriyle bugün de kullanılmaktadır.

Üç mihrap

• Mihrab-ı Nebî: Hz. Peygamber'in namaz kıldırdığı yere Ömer b. Abdülazîz'in yaptırdığı, Memlûk Sultanı Kayıtbay döneminde tezyin edilen mihraptır; Ravza'nın içindedir.
• Mihrab-ı Süleyman: Kanuni Sultan Süleyman'ın yaptırıp hediye ettiği mihraptır. Diyanet'e göre Mihrab-ı Nebî'nin hizasında ve biraz ilerisindedir.
• Mihrab-ı Osman: Ömer b. Abdülazîz'in, Hz. Osman'ın namaz kıldırdığı yere yaptırdığı mihraptır. Diyanet'in belirttiğine göre imamlar bugün bu mihrapta namaz kıldırır.

TDV İslâm Ansiklopedisi bunlara ek olarak Kayıtbay ve Abdülmecid dönemlerinde yenilenen bir teheccüd mihrabından da söz eder. Ziyaret sırasında mihrapların hepsini görmeye çalışmak yerine, Ravza'daki Mihrab-ı Nebî'yi ve imamın durduğu Mihrab-ı Osman'ı tanımanız yön bulmanız için yeterli olur.

Suffe, Medine'de evi ve yakını olmayan sahabilerin barınması için Mescid-i Nebevî'nin bir bölümünde yapılan gölgelikli mekândır; burada kalan sahabilere Ashab-ı Suffe denir. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Suffe" maddesine göre bu gölgelik, kıble Kâbe'ye çevrildikten sonra mescidin kuzey tarafına alınmış, sonraki genişletmelerle mescidin içinde kalmıştır.

Suffe'de kimler kalırdı?

Suffe'de kalanların sayısı yeni gelenler ve evlenip ayrılanlarla sürekli değişmiştir. TDV'ye göre aynı anda yetmiş kişinin kaldığına dair rivayetler bulunur; farklı zamanlarda burada kalanların toplamının dört yüze ulaştığı ifade edilir. Bu topluluk, Hz. Peygamber'in yanında sürekli bulunup ilim öğrenen bir halka olarak tarihe geçmiştir.

Bugün nerede gösterilir?

Bugün mescit içinde Suffe'nin hatırası, Hücre-i Saadet'in kuzey tarafında, zeminden biraz yükseltilmiş bir alan olarak gösterilir. Kaynaklar mekânın tam ölçüsünü bildirmediği için bu yerin bir hatıra noktası olduğunu, sınırlarının kesin olmadığını bilmekte fayda var. Burada oturup Kur'an okumak isteyenler için de mescidin genel edebi geçerlidir: yüksek sesle konuşulmaz, geçiş yolları kapatılmaz.

Yeşil Kubbe (el-Kubbetü'l-Hadrâ), Hz. Peygamber'in kabrinin bulunduğu Hücre-i Saadet'in üzerindeki kubbedir; bugünkü taş kubbe Osmanlı Sultanı II. Mahmud döneminde yapılmış, üzeri kurşunla kaplanıp yeşile boyanmıştır. Diyanet'e göre kubbe bu renginden dolayı Yeşil Kubbe adıyla anılmaya başlamış ve Mescid-i Nebevî'nin simgelerinden biri olmuştur.

Ahşap kubbeden taş kubbeye

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hücre-i Saadet'in üzerine ilk kubbe Memlûk Sultanı Kalavun döneminde ahşaptan yapıldı. Kayıtbay 881/1476'da kubbeyi yeniledi. 886/1481'de güneydoğu minaresine düşen yıldırımın çıkardığı yangından sonra yapı yeniden onarıldı.

Taştan yeni kubbe, II. Mahmud'un emriyle 1817'de başlayıp 1837'de tamamlanan çalışmalarla yapıldı. Kurşun kaplamanın yeşile boyanmasıyla kubbe bugünkü görünümüne kavuştu. Mescidin sonraki genişletmelerinde de Hücre-i Saadet ve üzerindeki kubbe yerinde korundu.

Kubbenin altında buluşmak

Yeşil Kubbe, mescidin içinden ve avlulardan kolayca görülen bir işaret olduğu için kafileler onu sık sık buluşma noktası olarak kullanır. Programlarımızda Medine'deki ikinci gün sabah namazından sonra grup olarak Yeşil Kubbe altında toplanılır, ardından Cennetü'l-Baki ziyaretine geçilir.

Kubbe bir hürmet işaretidir, kendisine ibadet edilen bir şey değildir. Ziyaret sırasında kubbenin altında uzun süre fotoğraf için durmak, akan kalabalığı tıkayabilir. Kısa bir dua ve selamdan sonra yolu açmak, hem başkalarının ziyaretini kolaylaştırır hem de mekânın edebine uygundur.

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Mescid-i Nebevî'nin bugün kırk bir ana giriş ve çıkış noktası vardır; Suudi Arabistan Medya Bakanlığı'nın yayımladığı Saudipedia ise iç ve dış bütün kapıların toplamını 229 olarak verir. İki rakam farklı şeyleri sayar: biri ana girişleri, diğeri her bir kapı açıklığını. Ziyaretçi için önemli olan, kapıların adlı ve numaralı olduğunu bilmek ve otelinize en yakın kapıyı ilk gün öğrenmektir.

Tarihî kapılar

TDV'ye göre ilk mescidin üç kapısı vardı: batıda Bâbürrahme, doğuda Bâbücibrîl ve güneyde bir kapı. Kıble Kâbe'ye çevrilince güney kapısı kapatıldı. Abbasi halifesi Mehdî döneminde kapı sayısı yirmi dörde çıktı. Sultan Abdülmecid döneminde Bâbüsselâm, Bâbürrahme, Bâbülmecîdî, Bâbünnisâ ve Bâbücibrîl yenilendi; bu tarihî adlar bugün de kullanılır.

Buluşma kapısını önceden belirleyin

Kapıların üzerinde ad ve numara yazılıdır. İlk gün otelinizden mescide giderken kullandığınız kapının numarasını not edin, kafilenizle buluşmak için bir kapı ve saat belirleyin. Namaz çıkışlarında kalabalık aynı anda dışarı aktığından tanıdık bir kapıdan çıkmak, otele dönüşte yolunuzu kaybetme ihtimalini azaltır.

Telefonunuzun şarjının bitebileceğini ya da şebekenin kalabalıkta yavaşlayabileceğini hesaba katın. Kapı numarasını ve otelinizin adını küçük bir kâğıda yazıp yanınızda taşımak basit ama etkili bir önlemdir. Diyanet de umre kimlik kartının, otel ve kafile görevlilerinin iletişim bilgilerinin sürekli yanınızda bulunmasını ister.

Kadınlara ayrılan girişler

Mescid-i Nebevî'de kadın ve erkeklerin giriş kapıları birbirinden ayrıdır. Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi'ne göre Peygamber Efendimizi ziyaret etmek isteyen hanımların kendilerine ayrılan kapılardan girmesi gerekir; kapıdan girmeden önce kadın görevliler çanta ve üst araması yapar. Rehber bundan tedirgin olunmamasını, çok yaşlıların ve tekerlekli sandalyeyle gelenlerin ise ayrı bir yerden içeri alındığını belirtir.

Kadın bölümlerine açılan kapılar kalabalığa ve döneme göre düzenlenebildiği için burada kapı numarası vermiyoruz. Medine'deki ilk gününüzde otelinize en yakın kadın girişini kafile rehberiyle birlikte yerinde görmeniz, sonraki namazlara tek başınıza gidip gelmenizi kolaylaştırır. Kadın yolcuların diğer sorularını kadınlar için umre rehberi yazımızda ayrıca ele alıyoruz.

Mescid-i Nebevî'nin avlularında güneşe karşı açılıp kapanan 250 elektrikli şemsiye, kapalı bölümün çatısında ise raylar üzerinde kayarak açılan 27 hareketli kubbe bulunur. Bu düzenekler gölge ve havalandırma sağlar; avlular ve çatı, kalabalık vakitlerde ek namaz alanı olarak kullanılır.

Avludaki şemsiyeler

Saudipedia'ya göre avlulardaki 250 elektrikli şemsiye Kral Abdullah döneminde kurulmuştur; avlularda ayrıca 436 sisleme fanı vardır. Şemsiyeler kapalıyken birer sütun gibi durur, açıldıklarında altlarındaki geniş alanı gölgeler. Aynı kaynak, namaza ayrılan avlu alanının yaklaşık 250.000 kişi aldığını belirtir.

Şemsiyelerin açık kaldığı saatler mevsime ve havaya göre değişir. Yaz aylarında öğle saatlerinde avlunun güneş alan kısımlarında beklemek yorucu olabilir; bu saatlerde kapalı bölüme ya da gölgelik altına yönelmek yerinde olur. Diyanet'in tavsiyesiyle yanınızda ince bir seccade ya da bez bulundurmak, mescitte yer bulamadığınız anlarda işinizi kolaylaştırır.

Hareketli kubbeler ve çatı

TDV ve Saudipedia, 1984-1994 genişletmesinde çatıya 27 hareketli kubbe yerleştirildiğini yazar. Saudipedia'ya göre her biri 18 metre çapındaki bu kubbeler, çatıdaki demir raylar üzerinde uzaktan kumandayla kayarak açılır ve kapanır. Kubbe açıldığında altındaki bölüm doğrudan gökyüzüne bakar.

Saudipedia'ya göre çatı alanının 58.250 metrekaresi namaz için ayrılmıştır ve yaklaşık 90.000 kişi alır; çatıya yürüyen merdivenlerle çıkılır. Diyanet'e göre mescidin bodrum katı otopark olarak kullanılır. Genişletme bölümündeki sütunların çokluğu kalabalıkta yön kaybını kolaylaştırdığından, oturduğunuz yeri en yakın kapı numarasıyla hatırlamak işinize yarar.

Mescidi gitmeden önce tanımak isterseniz Medine canlı yayın sayfamızdan avluyu, şemsiyeleri ve Yeşil Kubbe'yi anlık olarak izleyebilirsiniz. Ekranda gördüğünüz düzen, varış günü yön bulmanızı kolaylaştırır.

Mescid-i Nebevî'de namazlar Suudi Arabistan'ın resmî vakit cetveline göre kılınır; vakitler mevsime göre değiştiği için ezan saatlerini her gün otel resepsiyonundan ya da Diyanet'in namaz vakitleri sayfasından kontrol etmek gerekir. Kalabalık en çok cuma namazında ve Ramazan'da artar; ezan okunmadan önce mescitte olmak yer bulmanın en güvenilir yoludur.

Erken gitmek neden önemlidir?

Ezana yakın saatlerde kapılara yönelen kalabalık artar ve dolan bölümlere giriş görevlilerce durdurulabilir. Özellikle cuma namazında ve Ramazan gecelerinde avlular ve çatı da dolabilir. Ezandan önce mescitte olmak, hem Ravza'ya yakın bölümlerde yer bulma ihtimalini artırır hem de namaz öncesi Kur'an okuma ve dua için zaman açar.

Namaz çıkışlarında ise acele etmemek gerekir. Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi, Mescid-i Haram'daki namaz çıkışlarında yaşanan izdihama maruz kalmamak için Harem'de bir müddet daha ibadetle meşgul olunmasını tavsiye eder. Aynı ölçü Medine'de de işe yarar; bu süre sünnet ve nafile namazlar için de uygun bir zamandır.

Seferî olan yolcu namazını nasıl kılar?

Seferî, yolculuk hükümlerine tabi olan ve dört rekâtlı farzları iki rekât kılan yolcudur. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre Hanefî mezhebinde Mekke'de ya da Medine'de on beş günden az kalacak olan umre yolcusu seferî sayılır; diğer mezheplerde bu süre giriş ve çıkış günleri hariç dört gündür.

Medine'de üç ya da dört gece kalan yolcu bu ölçüye göre seferîdir. Kurul, mukim olan imama uyulduğunda namazın imamla birlikte tam kılındığını belirtir. Mescid-i Nebevî'de cemaatle kıldığınız farzları bu yüzden imamla birlikte tam olarak tamamlarsınız.

Diyanet'in mescit için hatırlattıkları

Tahiyyetü'l-mescid, mescide girince oturmadan kılınan iki rekâtlık selamlama namazıdır. Kerahet vakti ise güneş doğarken, tam tepedeyken ve batarken namaz kılmanın mekruh olduğu kısa zaman dilimleridir.

Tablodaki maddeler Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi'nin "Dikkat Edilmesi Gereken Bazı Hususlar" bölümünden alınmıştır. Aynı bölüm, saflar arasına girmek isteyenlere "Meclislerde yer açın" (Mücâdele, 58/11) ayeti hatırlatılarak yer verilmesini ister.

Diyanet'e göre Mescid-i Nebevî ziyaretinin temel adabı şudur: Medine'ye temiz bir hâlde girilir, mescide dua ederek sağ ayakla girilir, kerahet vakti değilse iki rekât tahiyyetü'l-mescid kılınır, ardından kabr-i şerife edeple selam verilir ve mescitte yüksek sesle konuşulmaz. Hac İlmihali ve Umre Yolcusu Rehberi bu adımları aşağıdaki sırayla anlatır.

1. Yolculuk sırasında ve Medine görününce salavat artırılır.
2. Otele yerleşildikten sonra mümkünse gusül abdesti alınır, temiz elbise giyilir, güzel koku sürülür.
3. Mümkünse kafileyle birlikte topluca mescide gidilir; kapıda dua edilip sağ adım önce atılarak tevazu ve saygıyla içeri girilir.
4. Kerahet vakti değilse iki rekât tahiyyetü'l-mescid kılınır. Hac İlmihali bunun mümkünse Ravza'da, değilse mescidin uygun bir yerinde kılınmasını tarif eder.
5. Ardından sıraya girilerek kabr-i şerife doğru ilerlenir ve selam verilir.
6. Hz. Ebû Bekir'e ve Hz. Ömer'e selam verilir, sonra uygun bir yere çekilip dua edilir.
7. Medine'de kalınan süre boyunca beş vakit namaz mümkün olduğunca Mescid-i Nebevî'de kılınır.
8. Medine'den ayrılırken mescitte iki rekât namaz kılınıp dua edilir.

Mescide girerken okunacak dua

Diyanet'in Hac ve Umre Duaları kitapçığı (2026) Mescid-i Nebevî'ye girerken okunacak duanın başını Türkçe harflerle şöyle verir:

Bismillah ve's-salâtü ve's-selâmü alâ Resûlillah.

Duanın devamının anlamı kitapçıkta şöyledir: "Allah'ım! Bana lütfundan ve nimetlerinden bahşetmeni istiyorum. Allah'ım! Rahmetinden kovulmuş olan şeytanın şerrinden sana sığınıyorum." Aynı kitapçık duaları aynen okumanın zorunlu olmadığını, Arapça okuyamayanların duanın tercümesini de okuyabileceğini belirtir. Umrenin diğer dualarını umre duaları yazımızda topladık.

Mescitte uyulacak edep

Umre Yolcusu Rehberi'ne göre Hz. Peygamber'in mescidinde ve kabrinin yanında yüksek sesle konuşulmaz, başkalarına rahatsızlık verilmez, kabre fazla yaklaşılmaz, duvarlarına el ve yüz sürülmez, sırt veya göğüsle yaslanılmaz, etrafında tavaf edilmez. Hac İlmihali bu noktada Hucurât suresinin "Ey iman edenler! Seslerinizi Peygamber'in sesinin üstüne yükseltmeyin" (49/2) ayetini hatırlatır.

Diyanet aynı rehberde umre yolcularının Harem'de kendi aralarında fazlaca konuştuğunu gözlemler. Bu zamanın nafile namaz, dua, zikir, tövbe, tefekkür ve Kur'an okumayla değerlendirilmesini ister. Telefonu sessize almak ve görüntülü görüşmeleri mescidin dışına bırakmak da aynı edebin bugünkü karşılığıdır.

Medine'de kalınan süre nasıl değerlendirilir?

Hac İlmihali'ne göre ziyaretçi Medine'de kaldığı sürece beş vakit namazı mümkün mertebe Mescid-i Nebevî'de kılmaya, imkân oldukça oruçlu bulunmaya gayret eder; bu müstehaptır. Her fırsatta sadaka verir ve Medine'deki mübarek yerleri ziyaret eder. Mescitte geçen vakit Kur'an okuyarak, zikir ve duayla değerlendirilir.

Kabr-i şerife selam, Hücre-i Saadet'in önünde Hz. Peygamber'in mübarek başı hizasında, yüz kabre ve sırt kıbleye dönük olarak, ses yükseltilmeden verilir; ardından biraz ilerlenerek Hz. Ebû Bekir'e ve Hz. Ömer'e selam verilir. Diyanet'in Hac İlmihali bu duruşu kabre yaklaşık iki metre mesafede tarif eder.

Hac İlmihali, Hz. Peygamber'in "Bir kimse bana selam verince Allah bana ruhumu iade eder, ben de o kimsenin selamını alır, ona karşılık veririm" buyurduğunu aktarır (Ebû Dâvûd, Menâsik, 100). İlmihal bu ifadenin, Hz. Peygamber'in ruhunun bedeniyle ilişkisinin devam ettiğini anlattığını açıklar.

Hz. Peygamber'e selam

Diyanet'in Hac ve Umre Duaları kitapçığı (2026) selamı Türkçe harflerle şöyle verir:

• es-Salâtü ve's-selâmü aleyke yâ Resûlallah!
• es-Salâtü ve's-selâmü aleyke yâ Habîballah!
• es-Salâtü ve's-selâmü aleyke yâ Rahmeten li'l-âlemîn!
• es-Salâtü ve's-selâmü aleyke yâ Seyyide'l-Mürselîn!
• es-Salâtü ve's-selâmü aleyke yâ Hâtemen-nebiyyîn!
• es-Salâtü ve's-selâmü aleyke eyyûhe'n-Nebiyyû ve Rahmetûllâhi ve Berekâtuh.
• es-Salâtü ve's-selâmü aleyke ve alâ âlike ve ashâbike ve Ehl-i Beytike ve ale'n-Nebiyyîne ve sâiri's-sâlihîn.

Kitapçıktaki anlamı: "Salât ve selam, rahmet ve bereket sana olsun ey âlemlere rahmet olarak gönderilen, nebiler nebisi son peygamber. Salât ve selam, rahmet ve bereket sana, âline, ashabına, Ehl-i Beyt'ine olsun yâ Habîballah! Salât ve selam, rahmet ve bereket sana ve gelmiş geçmiş tüm peygamberlere ve salihlere olsun yâ Resûlallah!"

Bu metni ezbere bilmek şart değildir. Umre Yolcusu Rehberi, "Allah'ın selamı üzerine olsun ey Allah'ın Resulü, Allah'ın selamı üzerine olsun ey Allah'ın Habibi" gibi ifadelerle selam verilebileceğini belirtir. Selamın ardından kişi kendi diliyle dua eder.

Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer'e selam

Hac İlmihali'ne göre Hz. Peygamber'e selamdan sonra yaklaşık bir metre sağa ilerlenip Hz. Ebû Bekir'in, bir metre daha ilerlenip Hz. Ömer'in başı hizasında durulur. Hac ve Umre Duaları kitapçığı Hz. Ebû Bekir'e selamın anlamını şöyle verir: "Ey Ebu Bekri's-Sıddık, Allah'ın selamı üzerine olsun! Ey Resûlullah'ın (sas) Halifesi, Allah'ın selamı üzerine olsun!"

Hz. Ömer'e selamın anlamı ise şöyledir: "Ey müminlerin emiri Ömer el-Fâruk! Allah'ın selamı üzerine olsun! Ey İslam'ı güçlendiren! Allah'ın selamı üzerine olsun!" İki selamın sonunda "Allah'ım ondan razı ol, derecesini yükselt, makamını mübarek kıl, mükâfatını bol eyle" diye dua edilir.

Kalabalık zamanlarda görevliler ziyaretçilerden durmadan yürümelerini isteyebilir. Bu durumda selamı yürürken vermek ve uzun duayı mescidin uygun bir yerinde tamamlamak, hem kuralı hem de edebi gözetmenin yoludur. Hac ve Umre Duaları kitapçığı da selamdan sonra uygun bir yere çekilip dua edilmesini tarif eder.

Size emanet edilen selamı iletmek

Yakınlarınızın selamını getirdiyseniz Diyanet'in tarif ettiği ifade şudur: "Ya Resulullah! Filanca kişinin sana selamı var, Allah katında kendisi için şefaatçi olmanı istiyor; ona ve bütün Müslümanlara şefaat eyle." Selam gönderenlerin adlarını önceden kısa bir listeye yazmak, kalabalıkta kimseyi unutmamanızı sağlar.

Cennetü'l-Baki, Mescid-i Nebevî'nin doğusunda ve ona çok yakın konumdaki Medine mezarlığıdır; mescidin doğu tarafından çıkılarak yürüyerek kısa sürede ulaşılır. Diyanet'e göre bu alan Hz. Peygamber tarafından mezarlık olarak tahsis edilmiş, buraya ilk defnedilen sahabiler Osman b. Maz'ûn ve Es'ad b. Zürâre olmuştur.

Bakî'de Hz. Peygamber'in bazı eşleri, çocukları, halaları, amcası Hz. Abbas, torunu Hz. Hasan, üçüncü halife Hz. Osman, Ebû Hüreyre ve Abdurrahman b. Avf gibi binlerce sahabi medfundur. Umre Yolcusu Rehberi, Hz. Peygamber'in zaman zaman bu mezarlığa gidip orada yatan müminler için dua ettiğini ve ziyaretini teşvik ettiğini aktarır. Mezarlık bugün de Medine'nin mezarlığı olarak kullanılmaktadır.

Programda Bakî ziyareti

Programlarımızda Medine'deki ikinci gün sabah namazından sonra Yeşil Kubbe altında toplanılır ve kafile birlikte Bakî'ye geçer. Sabahın erken saati hem serinlik hem de mescitten doğrudan geçiş açısından uygundur. Bakî'de medfun sahabilerin listesini ve mezarlığın tarihini Cennet-ül Baki sayfamızda bulabilirsiniz.

Kabristan ziyaretinde okunacak dua

Diyanet'in Hac ve Umre Duaları kitapçığı kabristan ziyareti için okunacak duanın anlamını şöyle verir: "Selam size, ey müminler yurdunun sakinleri. Siz bizden önce gelip geçtiniz. İnşallah biz de size katılacağız. Biz de sizin peşinizden geleceğiz. Allah bizi de sizi de bağışlasın."

Giriş saatleri ve kadın ziyaretçiler

Bakî'nin kapıları günün her saatinde açık değildir; giriş saatleri ve kadın ziyaretçilere uygulanan kurallar Suudi makamlarınca belirlenir ve değişebilir. Uygulamada kadın ziyaretçiler çoğunlukla kabristanın içine girmeden, çevre duvarının yanından selam verip dua eder. Ziyaret gününden önce güncel durumu kafile rehberinize sorun.

Bakî'de mezarların büyük çoğunluğu işaretsiz ve sadedir. Belirli bir kabri bulmaya çalışmak yerine bütün müminler için toplu dua etmek, hem Diyanet'in tarif ettiği ziyaret duasına hem de mekânın düzenine uygundur.

Mescid-i Nebevî ziyaretinde en sık görülen hatalar, kırk vakit namazı ya da Ravza ziyaretini umrenin şartı sanmak, kabrin duvarlarına el sürmek veya yaslanmak, Ravza'ya ulaşmak için itişmek ve mescitte yüksek sesle konuşmaktır. Diyanet'in yayınları bu hataların her biri için açık bir ölçü verir.

Kırk vakit namaz meselesi

Halk arasında Medine'de sekiz gün kalıp kırk vakit namaz kılmanın gerekli olduğu kanaati yaygındır. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre bu kanaatin dayanağı Ahmed b. Hanbel'in Müsned'indeki bir rivayettir (3/155 [12605]). Kurul, hadis âlimlerinin bu rivayetin sıhhatini senet ve metin açısından tartışmalı bulduğunu, fıkıh eserlerinde de bu konuda vurgulu bir hüküm bulunmadığını belirtir.

Kurul, metin itibarıyla daha sahih olan rivayetin şu olduğunu hatırlatır: "Kim ilk tekbire yetişmek kaydıyla kırk gün cemaatle namaz kılarsa o kimse için iki şeyden beraat gerçekleşir: Cehennem ateşinden ve nifaktan" (Tirmizî, Salât, 64 [241]). Kurula göre süresi yeterli olanların sayı hesabı yapmadan Mescid-i Nebevî'de cemaatle namaza devam etmesi yerinde bir davranıştır. Programı daha kısa olanların kırk vakti tamamlayamaması ise bir eksiklik sayılmaz.

Ravza ve kabir ziyareti umrenin şartı değildir

Din İşleri Yüksek Kurulu, Medine günlerinde kabr-i saadetin ziyaret edilmesini ve Mescid-i Nebevî'de namaz kılınmasını Peygamber sevgisini kuvvetlendirmenin önemli bir vasıtası olarak görür. İslam âlimleri kabr-i saadeti ziyaret etmenin en faziletli menduplardan olduğunu ifade etmiştir. Mendup, yapılması sevap olan, yapılmaması ise günah sayılmayan davranıştır.

Bununla birlikte Kurul, Ravza'da namaz kılmanın ve kabri ziyaret etmenin haccın ya da umrenin farzı, vacibi veya sünnetlerinden biri olmadığını açıkça belirtir. Randevu alamadığı ya da programı gereği Medine'den erken ayrılmak zorunda kaldığı için bunları yapamayanların hac veya umre ibadetinde herhangi bir eksiklik olmaz.

Teberrük için toprak ve taş getirmek

Kurul'a göre Mekke ve Medine'deki kutsallık, o bölgelerin taşına, toprağına, bitkisine değil mekânların kendisine aittir. Bu yüzden Hicaz'dan teberrük amacıyla toprak veya taş getirmenin herhangi bir dayanağı yoktur ve İslam âlimlerinin büyük çoğunluğu bunu mekruh saymıştır. Hatıra olarak Medine'den götürebileceğiniz en değerli şey, orada kazandığınız ibadet alışkanlıklarıdır.

Pratik hatalar

Dinî hataların yanında bazı pratik hatalar da ziyareti zorlaştırır. Buluşma kapısını belirlemeden kafileden ayrılmak, ezana çok yakın saatte otelden çıkmak ve Ravza randevu saatini kaçırmak bunların başında gelir. Diyanet ayrıca yalnız hareket etmekten kaçınılmasını, özellikle hanımların yalnız dolaşmamasını ve kafile görevlilerinin talimatlarına uyulmasını tavsiye eder.

Mescid-i Nebevî ile Mescid-i Haram arasındaki temel fark, umrenin rükünlerinin yalnız Mescid-i Haram'da yerine getirilmesidir; Mescid-i Nebevî ziyareti ise umrenin bir parçası değil, Hz. Peygamber'e duyulan sevginin ve ona bağlılığın ifadesidir. İki mescit fazilet, giriş düzeni ve ihram şartı bakımından da birbirinden ayrılır.

Ziyaret sırası

Fazilet Turizm'in umre programları Medine'den başlar; yolcular Medine ziyaretini tamamladıktan sonra Mekke'ye geçer. Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi'ne göre önce Medine'ye gidecek umre yolcuları Medine ziyaretini bitirdikten sonra otellerinde ihram elbiselerine bürünür ve Mekke yolu üzerindeki Âbâr-ı Ali (Zülhuleyfe) Mescidi'nde ihrama girer.

Medine'de ihrama girmeye gerek olmadığı için mescitteki ilk günlerinizi ihram yasaklarıyla meşgul olmadan, yalnızca ziyarete ve namaza ayırabilirsiniz. Mekke'deki mescidin kapıları, katları ve tavaf alanları için Mescid-i Haram rehberi yazımıza bakabilirsiniz.

Fazilet Turizm'in yayımlanmış umre programlarının büyük çoğunluğunda Medine'de 3 gece kalınır; 15 günlük Ramazan umresinde ve hac programlarında Medine konaklaması 4 gecedir. Standart programlarda Medine otellerinin Mescid-i Nebevî'ye mesafesi program sayfalarında 150-250 metre olarak verilir.

Tablodaki gece sayıları ve mesafeler 9 Kasım 2026 itibarıyla program sayfalarımızda yayımlanan bilgilerdir. Oteller kalkış tarihine ve kontenjana göre değişebilir; kesin otel ve gün gün akış her turun kendi sayfasında, örneğin 14 günlük umre programı ile 15 günlük Ramazan umresi sayfalarında yazılıdır. Lüks seçenekleri lüks umre turları, hac seçeneklerini hac turları sayfasında görebilirsiniz.

Medine günlerinde program dahilinde neler var?

Programlarımız İzmir Adnan Menderes Havalimanı'nda buluşmayla başlar, İstanbul üzerinden Medine'ye uçulur. Program metnindeki ifadeyle ilk gün "Otelimize varıp yerleştikten sonra topluca Ravza-ı Mutahhara'ya Peygamber Efendimiz'i (s.a.v) ziyaret ediyoruz." Ravza bölümüne giriş randevu sistemine bağlı olduğundan, toplu ziyaretin saatini ve nasıl yapılacağını kafile rehberinizden öğrenirsiniz.

İkinci gün sabah namazından sonra Yeşil Kubbe altında toplanılır ve Cennetü'l-Baki ziyaret edilir. Aynı gün ya da programa göre üçüncü gün rehber eşliğinde Medine gezisine çıkılır; başlıca duraklar Kıbleteyn Mescidi, Yedi Mescitler, Uhud Şehitliği ve Kuba Mescidi'dir. Programın Medine ziyaret listesinde ayrıca Gamame Mescidi ve Anberiye Mescidi yer alır.

Bu yazı mescidin kendisine odaklanıyor. Mekke ve Medine'deki ziyaretlerin hangi gün yapıldığını program dahilinde gezilen yerler yazımızda gün gün anlattık.

Medine'den Mekke'ye geçiş ve ihram

Medine konaklaması bittiğinde kafile otobüsle Mekke'ye geçer. Diyanet'in tarif ettiği gibi ihram elbisesi Medine'deki otelde giyilir, niyet ve telbiye Zülhuleyfe'de yapılır. Mikat, umre ya da hac niyetiyle gelenlerin ihrama girmeden geçmemesi gereken sınırdır. Ayrıntıları mikat yerleri ve uçakta ihram yazısında, umrenin yapılışını ise umre nedir rehberimizde bulabilirsiniz.

Medine'deki üç geceyi en verimli şekilde değerlendirmek için beş vakit namazı Mescid-i Nebevî'de kılmayı merkeze alın, Ravza randevunuzu ve kafilenizin toplu ziyaretlerini buna göre yerleştirin, son gün ise ihram hazırlığına ve veda namazına zaman ayırın. Aşağıdaki plan programın sabit duraklarını esas alır ve boş vakitler için öneriler içerir.

Varış günü

Otele yerleştikten sonra mümkünse gusül abdesti alın ve kafilenizle birlikte mescide gidin. Bu ilk ziyarette mescide giriş kapınızın numarasını ve otele dönüş yolunu öğrenin. Selamdan sonra mescitte kalan vakti dinlenerek değerlendirmek, uzun yolculuğun ardından bedeninizi bir sonraki günün sabah namazına hazırlar.

İkinci gün

Sabah namazından sonra Yeşil Kubbe altında toplanılır ve Bakî ziyaret edilir. Şehir gezisinde Kuba Mescidi'nde iki rekât namaz kılmak müstehaptır; Hac İlmihali, "Kuba Mescidi'nde kılınan bir vakit namaz bir umre yapmak gibidir" hadisini aktarır (İbn Mâce, İkame, 197). Uhud'da ise Hz. Peygamber'in "Uhud bizi sever, biz de kendisini severiz" sözü hatırlanır (Buhârî, Cihad, 71).

Son gün ve veda

Ayrılış gününde valizinizi ve ihram elbisenizi bir önceki akşam hazırlayın. Hac İlmihali'ne göre Medine'den ayrılacak ziyaretçi Mescid-i Nebevî'de iki rekât namaz kılar, dilediği gibi dua eder ve kabr-i şerife yeniden selam verir. Hac ve Umre Duaları kitapçığı ayrılırken şu anlamda dua edilebileceğini belirtir: "Allah'ım! Resûlünün harem-i şerifi olan Medine-i Münevvere ziyaretimi son ziyaretim kılma."

Yaşlı ve hareket kısıtlı yolcular için

Diyanet'e göre çok yaşlılar ve tekerlekli sandalyeyle ziyarete gelenler mescide ayrı bir yerden alınır. Otelin mescide yakınlığı bu yolcular için ayrıca önem taşır. Tekerlekli sandalye, refakatçi ve dinlenme planı için yaşlılar ve engelliler için umre yazımıza, süre seçimi için umre kaç günlük olmalı yazımıza bakabilirsiniz.

• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mescid-i Nebevî" (Nebi Bozkurt, Mustafa Sabri Küçükaşcı)
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hücre-i Saâdet" (Ahmet Önkal)
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ravza-i Mutahhara" (Nebi Bozkurt)
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Suffe" (Mustafa Baktır)
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac İlmihali, Yedinci Bölüm: Medine-i Münevvere'yi ve Hz. Peygamber'in Kabrini Ziyaret
• Diyanet Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Umre Yolcusu Rehberi (8. baskı, 2025)
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac ve Umre Duaları (2. baskı, 2026)
• Din İşleri Yüksek Kurulu, Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar (3. baskı, 2025)
• Diyanet Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü
• Kur'an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Namaz Vakitleri
• Saudipedia (Suudi Arabistan Medya Bakanlığı), The Second Saudi Expansion of the Prophet's Mosque
• Nusuk, Ravza izni sayfası