Yaşlılar ve Engelliler İçin Umre: Tekerlekli Sandalye, Tavaf ve Otel Seçimi

Yaşlılar için umrede yolcuyu en çok zorlayan üç şey mesafe, kalabalık ve sıcaktır. Yoran çoğu zaman ibadetin kendisi değil, ibadete ulaşmak için gereken yürüyüş ve bekleyiştir. Umrenin bütün adımları gerektiğinde tekerlekli sandalyeyle ya da elektrikli araçla yapılabildiği için hazırlığın merkezinde "gidebilir miyim" sorusundan çok "her gün ne kadar yürüyeceğim, yorulduğumda ne yapacağım" sorusu durur.

Umre, ihrama girip Kâbe'yi tavaf etmek, Safa ile Merve arasında sa'y yapmak ve tıraş olup ihramdan çıkmakla tamamlanan ibadettir. Adımların ayrıntısını umre nedir ve nasıl yapılır rehberimizde anlattık. Aşağıdaki bölümler, aynı adımları yürümekte zorlanan biri için neyin değiştiğini; tekerlekli sandalye, elektrikli araç, otel, uçuş ve fıkhî ruhsatlar başlıklarıyla anlatır.

Mesafe

Mesafe yalnız otel ile Harem arasındaki yoldan ibaret değildir. Mescid-i Haram'ın kapısından metâfa ulaşmak, abdest ve tuvalet için çıkıp geri dönmek, sa'y alanına geçmek de yürüyüştür. Metâf, Kâbe'nin çevresinde tavafın yapıldığı alandır.

Umrenin kendisi de uzun bir yürüyüş gerektirir. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun tanımıyla tavaf, Hacerülesved hizasından başlayıp Kâbe sol tarafta kalacak biçimde Beytullah'ın etrafında yedi kez dönmektir; bu dönüşlerin her birine şavt denir. Sa'y ise Safa ile Merve tepeleri arasında dört gidiş, üç geliş olmak üzere yedi kez yürümektir.

Kalabalık

Kalabalık yürüme hızını düşürür, durup dinlenmeyi zorlaştırır ve refakatçiden ayrı düşme ihtimalini artırır. Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevî'nin hizmetlerinden sorumlu Suudi kurumu, yoğunluğun özellikle Ramazan ve hac döneminde arttığını duyurularında ayrıca belirtir. Kalabalıkta kaybolmamak için buluşma noktasını her girişte yeniden belirlemek ve telefonda kafile görevlisinin numarasını kayıtlı tutmak işe yarar.

Sıcak

Sıcak, özellikle gündüz yapılan yürüyüşlerde yorgunluğu katlar. Sitemizdeki umre rehberinde, tansiyon ve kalp rahatsızlığı olanların havaların daha serin olduğu dönemi tercih etmesi öneriliyor. Hangi ayın size uygun olduğunu aylara göre umre rehberinde ayrıca anlattık; tarih kararını hekiminizin görüşüyle birlikte vermeniz doğru olur.

Bu yazı hazırlanırken Suudi Arabistan'ın resmî kaynaklarında umre için yaşa bağlı bir üst sınır koyan güncel bir duyuruya ulaşılamadı. Ancak umre izni, vize ve giriş kuralları dönemsel olarak değişebildiği için yaş, sağlık beyanı ya da refakat gibi koşulları kayıt sırasında danışmanınızdan ve Nusuk üzerinden teyit etmeniz gerekir.

Nusuk, Suudi Arabistan'da umre izni ve ziyaret randevuları için kullanılan resmî dijital platformdur. Vize başvurusu, pasaport geçerliliği ve evrak sürecini umre vizesi rehberimizde adım adım anlattık.

Son kontrol: 09.11.2026

Yaştan çok hareket kapasitesine bakın

Aynı yaştaki iki kişiden biri tavafı rahatça yürüyerek yaparken diğeri otel kapısından çıkmakta zorlanabilir. Bu yüzden karar verirken takvim yaşından çok günlük hareket kapasitesine bakmak daha gerçekçi bir yoldur. Kendinize ya da birlikte gideceğiniz büyüğünüze şu soruları sorun:

• Düz zeminde dinlenmeden ne kadar yürüyebiliyorsunuz?
• Rampa, merdiven ve yürüyen merdiven kullanırken zorlanıyor musunuz?
• Gün içinde birkaç kez dışarı çıkıp dönebiliyor musunuz?
• Kalabalıkta denge sorunu ya da baş dönmesi yaşıyor musunuz?
• Düzenli ilaç ya da işitme cihazı, oksijen gibi bir cihaz kullanıyor musunuz?
• Uykunuz bölündüğünde ertesi gün toparlanabiliyor musunuz?

Bu sorulara verdiğiniz cevaplar programın süresini, otelin mesafesini ve tekerlekli sandalye ihtiyacını belirler. Cevapları hekiminizle ve danışmanınızla paylaşmanız, hem sizin hem kafilenin işini kolaylaştırır.

Yaşlı yolcu için otel mesafesi, günde kaç vakit Harem'e gidip gelebileceğini belirleyen kısıttır. Fazilet Turizm'in yayımlanmış standart umre programlarında Mekke konaklaması Mescid-i Haram'a yaklaşık 1000-1200 m mesafedeki servisli otellerde, Medine konaklaması ise çoğu programda Mescid-i Nebevî'ye 150-250 m mesafedeki otellerde yapılır.

Mesafenin fiyatla ilişkisini ve servisli otelle yürüme mesafeli otel arasındaki farkı umre otel seçimi yazımızda ayrıntılı anlattık. Bu bölüm yalnız hareket kısıtı olan yolcu açısından neyin değiştiğine bakar.

Lüks programlarda kullanılan otellerin metre cinsinden mesafesi yayımlanmadığı için burada rakam vermiyoruz; güncel bilgiyi danışmanınızdan teyit edebilirsiniz. Oteller programa, tarihe ve kontenjana göre değişebilir. Programlarda kullanılan otellerin tamamını Mekke ve Medine otelleri sayfasında fotoğraflarıyla görebilirsiniz.

Mekke'de servis saatleri size uyuyor mu?

Mekke'deki 1000-1200 m'lik mesafe servisle kapatılır. Servis yürüme yükünü kaldırır, buna karşılık gününüzü araç saatlerine bağlar. Tekerlekli sandalye kullanan biri için sorulması gerekenler şunlardır: Servis aracına sandalyeyle binilebiliyor mu, katlanır sandalye bagaja sığıyor mu, servisin indirdiği nokta ile en yakın kapı arası ne kadar?

Bu soruların cevabı otele ve döneme göre değiştiği için kaydınızdan önce sormanızı öneririz. Servisin namaz vakitlerine göre hangi aralıklarla çalıştığını öğrenmek, hangi vakitleri Harem'de, hangilerini otelde geçireceğinizi planlamayı kolaylaştırır.

Medine'de yürüme mesafesi neden rahatlatır?

Medine'deki 150-250 m'lik mesafe, iki vakit arasında odaya dönüp dinlenmeyi mümkün kılar. Öğle sıcağında odada kalıp ikindiye çıkmak ya da ilaç saatinde otelde olmak bu yakınlık sayesinde kolaylaşır. Yine de kısa bir yolda bile kaldırım, rampa ve otel girişinin sandalyeye uygun olup olmadığını sormakta fayda vardır.

Otelin içi de mesafedir

Asansörlerin sayısı ve bekleme süresi, odanın katı, banyoda duş mu küvet mi bulunduğu, yatağın yüksekliği gibi ayrıntılar yaşlı yolcunun gününü otelden çıkmadan etkiler. Bu bilgiler otel atamasıyla netleşir. İhtiyacınızı rezervasyon talebinin not alanına yazmanız, atama yapılırken bilinmesini sağlar.

Mescid-i Haram'da tekerlekli sandalye, Haremeyn idaresinin belirlediği noktalardan ücretsiz ya da ücretli olarak alınır; sandalye ve elektrikli araçlar birleşik ulaşım platformundan önceden ayırtılabilir. Haremeyn idaresi, Suudi resmî haber ajansı SPA'nın duyurularında General Authority for the Care of the Affairs of the Grand Mosque and the Prophet's Mosque adıyla geçen, iki mescidin hizmetlerinden sorumlu Suudi kamu kurumudur.

SPA'nın Ağustos 2024 tarihli duyurusuna göre idare, Mescid-i Haram'ın belirlenen alanlarında 24 saat ücretsiz tekerlekli sandalye hizmeti verir. Mart 2026 tarihli duyuruda Mescid-i Haram ve avlularında 6.000'den fazla manuel sandalyenin hizmette olduğu bildirilir.

Ücretsiz ve ücretli sandalye noktaları

Mart 2025 tarihli duyuruda Mescid-i Haram'daki sandalye çeşitleri ve yerleri şöyle sıralanır:

Mescid içi ve dışındaki dağıtım noktaları

Mart 2025 tarihli bir başka duyuruda umre yapanlar için ayrılan manuel sandalye noktaları ikiye ayrılır. İç noktalar sa'y alanının zemin katı, sa'y alanının birinci katında 39 numaralı kapı yakını, metâfın birinci katında Ecyad Köprüsü, metâfın çatı katı ve sa'y alanının çatı katıdır. Mes'a, Safa ile Merve arasında sa'yin yapıldığı kapalı alandır.

Dış noktalar ise Cervel tüneli içinde acil durum hastanesinin yakını, Ali Kapısı'nda emanet bagaj alanının yanı, Ecyad bölgesi, Misfele'de banka yakını ve Şubeyke'de Cebel-i Ömer girişindeki Kızılay merkezinin yanıdır. Aynı duyuruya göre rezervasyon QR kodu okutularak birleşik ulaşım platformundan ya da avlulardaki noktalardan doğrudan yapılabilir.

Birleşik ulaşım platformu ne işe yarar?

Temmuz 2025 tarihli duyuruya göre güncellenen platform; tekerlekli sandalye ve golf aracını varış noktası, tarih ve saat belirterek önceden ayırtmayı, elektronik ödeme yapmayı ve ücretli ile ücretsiz noktaları haritada görmeyi sağlar ve yedi dilde hizmet verir. Duyuruda platformun resmî adresi carts.alharamain.gov.sa olarak verilir. Ağustos 2025'te duyurulan Birleşik Hareketlilik Hizmeti ise Mekke ve Medine'deki iki mescidin sandalye ve araç seçeneklerini tek platformda toplar.

Platforma girişin ve ödemenin yabancı ziyaretçi için nasıl işlediğini kalkıştan önce kafile görevlinizle birlikte kontrol etmenizi öneririz. Ücretler dönemsel olarak değiştiği için burada tutar vermiyoruz; güncel ücret resmî platformda görünür. Kapı numaraları ve dağıtım noktaları da sezonluk düzenlemelerle değişebilir. Katların ve kapıların genel düzenini Mescid-i Haram rehberimizde bulabilirsiniz.

Görme ve işitme engelli ziyaretçiler için hizmetler

Engellilik yalnız yürüme kısıtı demek değildir. SPA'nın Aralık 2023 tarihli duyurusuna göre Mescid-i Haram'ın kapılarına yakın yerlerde engellilere ayrılmış namaz alanlarında zemzem, Braille alfabesiyle basılmış Mushaflar, teyemmüm için hazırlanmış pedler, görme engelliler için beyaz bastonlar ve vaaz ile dersleri tercüme eden işaret dili tercümanları bulunur.

Mescid-i Nebevî'de ise Mart 2026 duyurusuna göre işitme engelliler için batı çatısında 6 numaralı kapının yakınında ayrı bir bölüm vardır ve cuma hutbesi işaret diline çevrilir. Görme engelli ziyaretçiler için Braille Mushaflar da mescidin içinde bulunur. Bu hizmetlerden yararlanacak bir yolcunun durumu kafile görevlisine önceden bildirilirse, ilk gün bu alanlar birlikte bulunabilir.

Son kontrol: 09.11.2026

Elektrikli araçla tavaf ve sa'y, Haremeyn idaresinin yaşlılara ve engellilere ayırdığı, önceden rezervasyonla kullanılan bir hizmettir. Golf aracı, Mescid-i Haram içinde yolcu taşıyan küçük elektrikli araçtır. SPA'nın Mayıs 2025 tarihli duyurusuna göre hizmet yalnız yaşlılar ve engelliler içindir, yararlanmak için belirlenen platformdan önceden rezervasyon gerekir ve araçlar Tanaqol uygulamasıyla ayırtılabilir.

Aynı duyuruda ziyaretçilerden zamanında gelmeleri ve biletin gösterdiği noktadan yola çıkmaları istenir. Duyuru, hizmeti tavaf ve sa'y menasikini yerine getirmek için yardıma ihtiyaç duyan ziyaretçilere yönelik bir ulaşım çözümü olarak tanımlar.

Araçlar hangi alanlarda çalışır?

Ağustos 2024 duyurusuna göre golf araçları sa'y alanında, metâfta ve çatı katında hizmet verir; metâfın çatı katında yaşlılara ve engellilere özel 50 araçlık bir hizmet de başlatılmıştır. Mart 2025 duyurusu, araçların batı meydanda Şubeyke Köprüsü (64 numaralı kapı), Ecyad Köprüsü (4 numaralı kapı) ve birinci kattan Ecyad Merdivenleri'ndeki (4 numaralı kapı) noktalardan da ayırtılabildiğini ve hizmetin engelliler için ücretsiz olduğunu belirtir.

Mart 2026 duyurusunda Mescid-i Haram'daki elektrikli araç sayısı yaklaşık 400 olarak açıklanır. Ramazan 1447'nin ilk on gününde araç ve sandalye hizmetlerinden 332.022 kişinin yararlandığı da aynı dönemin duyurularında yer alır. Bu rakam, yoğun dönemlerde talebin ne kadar yükseldiğini gösterir; rezervasyonu son ana bırakmamak bu yüzden önemlidir.

Sa'y için ayrılan büyük araçlar

Ekim 2024 tarihli duyuruda yaşlıların sa'yi için büyük elektrikli araçlar ayrıldığı belirtilir. Bu araçlar Merve merdiveni ve asansörleri, Erkam merdiveni ve asansörleri ile Karâra merdiveni gibi noktalarda bulunur; sa'y hizmeti ikinci katta, görevliler eşliğinde verilir. Aynı duyuruda doğu meydanında yaşlıları Gazze Köprüsü'nden Selam bodrum katına taşıyan bir elektrikli ring hizmetinden de söz edilir.

Rezervasyon adımları

1. Kalkıştan önce kafile görevlinizle platformun ve uygulamanın güncel adını, giriş yöntemini ve ödeme seçeneklerini kontrol edin.
2. Umre tavafını yapacağınız günü ve saati, otelden çıkış ve servis saatinize göre belirleyin.
3. Rezervasyonda başlangıç noktasını, tarihi ve saati seçin; biletteki noktayı ve kapı numarasını not alın.
4. Belirtilen saatten önce o noktada bulunun; resmî duyuru zamanında gelinmesini ve biletteki noktadan hareket edilmesini ister.
5. Tavaftan sonra sa'y için ayrı bir rezervasyon gerekip gerekmediğini aynı ekranda kontrol edin.
6. Refakatçinin araçta yer alıp alamayacağını ve kendi tavafını nasıl yapacağını önceden konuşun.

Golf aracıyla yapılan tavafın fıkhî hükmü, tekerlekli sandalyeyle yapılan tavafla aynı çerçevededir; Din İşleri Yüksek Kurulu fetvalarında bu konu "tekerlekli sandalye vb. araçlar" ifadesiyle ele alınır. Hükmün ayrıntısı aşağıdaki bölümdedir.

Son kontrol: 09.11.2026

Mescid-i Nebevî'de yaşlı ve engelli ziyaretçiler için ücretsiz tekerlekli sandalye, avlularda elektrikli araç, girişlere yakın namaz alanları, rampalar ve çok sayıda asansör bulunur. SPA'nın Mart 2026 tarihli duyurusuna göre 309 ve 343 numaralı çıkışlarda ücretsiz araç ödünç verme hizmeti vardır. Haziran 2025 duyurusu, manuel tekerlekli sandalyelerin de aynı çıkışlarda ücretsiz verildiğini belirtir.

Aynı duyurulara göre girişlere ve tesislere tekerlekli sandalye kullanıcıları için rampalar yapılmış, zemzem musluklarına sandalyedeki kişinin uzanabileceği yükseklikte tutucular konmuştur. Erkek ve kadın bölümlerinde yaşlılara ve engellilere ayrılmış 62 tuvalet bulunur; mescidin avlu ve tesislerinde 180 asansör ve 156 yürüyen merdiven hizmet verir.

Kadın ziyaretçiler için ayrılan alanlar

Mart 2025 tarihli duyuruda Mescid-i Nebevî'nin kadınlar bölümünde yaşlı ve engelli kadınlar için kapılara yakın alanlar, giriş ve çıkışı kolaylaştıran rampalar ve namaz alanlarına yönlendiren işaretler bulunduğu belirtilir. Aynı duyuruya göre doğu tarafına elektrikli asansörler konmuş, kapsamlı hizmet merkezi aracılığıyla ücretsiz tekerlekli sandalye verilmektedir.

Medine günleri tempoyu tanımak için uygundur

Fazilet Turizm'in yayımlanmış programlarında yolculuk Medine'den başlar. İlk gün otele yerleşildikten sonra topluca Ravza-ı Mutahhara ziyaret edilir; ertesi sabah Yeşil Kubbe altında toplanılıp Cennet-ül Baki ziyaret edilir. Otelin yürüme mesafesinde olması, yaşlı yolcunun Mekke'deki yoğun günlerden önce kendi temposunu tanımasına imkân verir. Mescidin genel planını Mescid-i Nebevî kuşbakışı sayfasında görebilirsiniz.

Ravza ziyareti Nusuk üzerinden alınan izinle yapılır ve saatler sık değişir. Randevu adımlarını ve ziyaret adabını Ravza ziyareti rehberimizde anlattık. Tekerlekli sandalye kullanan bir yolcu için randevu saatinin otelden çıkış ve namaz vakitleriyle çakışmamasına dikkat etmek gerekir.

Son kontrol: 09.11.2026

Tekerlekli sandalyeyle yapılan tavaf ve sa'y, mazereti olan kişi için geçerlidir: Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre hasta, yürüyemeyecek kadar yaşlı ve engelli kişiler tavafı ve sa'yi tekerlekli sandalyeyle yapabilir. Kurulun 12.07.2017 tarihli fetvasında, Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre gücü yeten kimsenin tavafı ve sa'yi yürüyerek yapmasının vacip olduğu, bu yüzden gücü yettiği hâlde tekerlekli sandalye kullanmanın dem gerektirdiği belirtilir.

Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise tavafı ve sa'yi yürüyerek yapmak sünnettir; gücü yettiği hâlde sandalye kullanmak mekruh sayılsa da ceza gerekmez. Diyanet'in görüş farkı bulunan konularda esas aldığı Hanefî görüştür; uygulama mezheplere göre farklılık gösterebilir.

Hac ve umrede vacip, terk edildiğinde ibadeti geçersiz kılmayan ancak ceza gerektiren uygulamadır. Dem ise bu tür bir eksiklik için kesilen koyun ya da keçidir.

Mazeret nasıl değerlendirilir?

Fetvadaki ölçü "gücü yetmek"tir. Dizleri ağrıyan ama kısa mesafeyi yürüyebilen biriyle, tavafın yedi şavtını tamamlayamayacak kadar yorgun biri aynı durumda değildir. Kendi durumunuzu değerlendirirken kafiledeki hocaya danışmanız yerinde olur; tavafın bir kısmını yürüyüp bir kısmında sandalyeye geçmek gibi ara çözümlerin hükmünü de ona sormanız gerekir.

Umre tavafı, Kurulun ifadesiyle bütün mezheplere göre umrenin farzlarındandır. Bu yüzden sandalyeyle de olsa tavafın tamamlanması esastır; sandalye, ibadeti hafifletmek için değil, yerine getirilebilmesi için kullanılan bir imkândır.

Sandalyeyi iten refakatçinin durumu

Sandalyeyi iten kişi, kendi adına tavafa niyet etmeden yalnız yardım amacıyla metâfa girebilir. Kurulun 06.03.2024 tarihli fetvasında, âlimlerin çoğunluğuna göre âdetli ve lohusa kadınların mescide girmesinin caiz olmadığı hatırlatılır; buna karşın tavafa niyet etmeden yalnız tekerlekli sandalyedeki birine yardım için metâfa giren âdetli kadına ceza gerekmediği belirtilir.

Aynı fetvaya göre âdetli kadın herhangi bir tavafa niyet ederse yaptığı tavafın türüne göre ceza gerekir; temizlendikten sonra tavafı iade ederse ceza düşer. Kadınların özel hâlleriyle ilgili diğer soruları kadınlar için umre rehberinde ele aldık. Sandalyeyi iten kişinin aynı anda kendi tavafına da niyet etmesinin hükmünü ise kafile hocanıza sorun.

Yaşlı yolcu, tavafın ve sa'yin şavtları arasında dinlenmek için ara verebilir ve bu ara tavafı geçersiz kılmaz. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun 17.04.2024 tarihli fetvasına göre şavtları peş peşe yapmak sünnettir; yaşlılık, hastalık, izdiham gibi bir mazeret olmaksızın uzun ara vermek mekruh sayılsa da tavaf ve sa'y geçerlidir. Namaz kılmak ya da abdest tazelemek de bu sürekliliği bozmaz.

Bu hüküm, mazeretli yolcu için önemli bir rahatlıktır. Yorulduğunuzda kenara çekilip dinlenmek, sonra kaldığınız şavttan devam etmek mümkündür. Kaldığınız şavtı unutmamak için refakatçinizden saymasını istemek ya da elinizde bir tesbihle şavtları işaretlemek pratik bir yoldur.

Tavafta abdest bozulursa

Kurulun 26.02.2025 tarihli fetvasına göre tavafın abdestli yapılması Hanefîlere göre vacip, diğer mezheplere göre farzdır. Tavaf sırasında abdesti bozulan kişi, Hanefî ve Şâfiîlere göre abdest alıp tavafına kaldığı yerden devam edebileceği gibi tavafa baştan da başlayabilir.

Yaşlı yolcu için bu, abdest alınacak en yakın yerin önceden öğrenilmesi gerektiği anlamına gelir. Metâftan abdest alanlarına gidip dönmek kalabalıkta uzun sürebilir; tekerlekli sandalye kullanıyorsanız bu yolun rampalı olup olmadığını da sormanız iyi olur.

Özür sahibinin abdesti ve tavaf

Özür, sürekli devam eden ve abdesti bozan bedenî rahatsızlıktır; idrar tutamama ya da sürekli kanama buna örnektir. Kurula göre bir kişinin özür sahibi sayılması için özrün bir namaz vaktinin tamamı boyunca kesilmemesi ve sonraki her vakitte en az bir kez tekrarlanması gerekir. Hanefî mezhebine göre özür sahibi her namaz vakti için abdest alır.

Bu abdestle, özrü dışında abdesti bozan bir durum olmadıkça vakit içinde dilediği kadar namaz kılabilir ve Kâbe'yi tavaf edebilir; abdest vaktin çıkmasıyla bozulur. İdrar torbası kullananlar da Kurula göre özür sahibi sayılır. Bu durumda vaktin çıkmasına az kala tavafa başlamamak, işinizi kolaylaştırır.

Tekerlekli sandalyede uyuklamak

Uzun bir tavafta sandalyede uyuklamak, yorgun bir yaşlı yolcunun karşılaşabileceği bir durumdur. Kurulun 17.04.2024 tarihli fetvasına göre uykunun abdesti bozup bozmadığının ölçüsü, kişinin kalçasını yere sağlam biçimde koyup koymadığıdır. Uyku ile uyanıklık arasında olan ya da sandalyede bu şekilde oturarak uyuyan kişinin abdesti bozulmaz ve tavafı geçerlidir.

Araç üzerinde abdesti bozacak şekilde uyunursa, Hanefî mezhebine göre tavaf geçerli olmakla birlikte ceza gerekir; tavaf iade edilirse ceza düşer. Diğer mezheplerde abdest tavafın geçerlilik şartı olduğundan bu durumda tavaf geçerli olmaz.

Ayakta duramayan kişi namazını oturarak kılar; secde edemeyen kişi rükû ve secdeyi işaretle yapar ve sandalyede namaz kılmak cemaate katılmaya engel değildir. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun 04.03.2026 tarihli fetvasında, secde için yapılan eğilmenin rükûdan daha derin olması gerektiği de belirtilir. Îmâ, rükû ve secdeyi baş ile eğilerek işaretle yapmaktır.

Aynı fetvaya göre sandalyede ya da oturarak namaz kılanların safa katılması gerekir. Bu kişiler taburelerini bulundukları saf hizasında tutmalı ve arka safta namaz kılanların secdesini engellememelidir. Harem'de katlanır bir tabure kullanacaksanız bu kurala dikkat etmek, hem sizin hem çevrenizdekilerin namazını kolaylaştırır.

Yaşlılar ve engelliler için ayrılan namaz alanları

SPA'nın Şubat 2026 tarihli duyurusuna göre Mescid-i Haram'ın ana girişlerine yakın yerlerde engelliler ve yaşlılar için donatılmış namaz alanları ayrılmıştır; bu alanlarda zemzem ve Mushaf bulunur. Duyuruda verilen yerler şunlardır:

Ekim 2024 tarihli duyuruda ayrıca 68 ve 90 numaralı kapılarda elektrikli araçlar için rampa ve yönlendirme işaretleri bulunduğu bildirilir. Mescid-i Nebevî'de de yaşlılara ve engellilere ayrılan namaz alanları ana girişlerin yakınındadır.

Tavaf namazını nerede kılmalı?

Tavaf namazı, tavafın ardından kılınan iki rekâtlık namazdır. Kurulun 12.07.2017 tarihli fetvasına göre bu namazın Makam-ı İbrahim'de kılınması daha faziletlidir; ancak tavaf edenlere eziyet vermemek gözetilerek Mescid-i Haram'ın içinde uygun bir yerde, bu da mümkün değilse Mescid-i Haram'ın dışında kılınabilir.

Yaşlı yolcu için bu, Makam-ı İbrahim arkasına ulaşmak için kalabalığa girmek zorunda olmadığı anlamına gelir. Tavafı bitirdiğiniz yere yakın, sandalyenizi güvenle bırakabileceğiniz bir köşe yeterlidir.

İhramlı erkek, bir mazeret varsa varis çorabı, korse ve hasta bezi kullanabilir; ancak bunlar normal bir giysi gibi giyiliyorsa mazeret cezayı düşürmez. Bandaj, atel, gözlük ve saat gibi malzemeler ise Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre ihram yasağı kapsamına girmez ve ceza gerektirmez.

İhram, hac ya da umreye niyet edip telbiye getirerek bazı mubah şeyleri kendine yasaklamaktır. Kurulun 17.04.2024 tarihli fetvasına göre erkeklerin dikişli elbise giymesi ile başını ya da yüzünü örtmesi, kadınların da yüzünü örtmesi ceza gerektiren ihram yasaklarındandır. Aşağıdaki hükümler bu yüzden özellikle erkek yolcuları ilgilendirir.

Tıbbi malzemelerin hükmü

Kurulun 2024 tarihli fetvalarında yaşlı yolcuların sık kullandığı malzemeler şöyle değerlendirilir:

Ceza nasıl ödenir?

Kurulun varis çorabı, korse ve hasta bezi fetvalarına göre giysi hükmündeki malzeme bir gündüz ya da bir gece veya daha uzun süre giyilirse, Hanefîlere göre üç seçenekten biri tercih edilir: dem, üç gün oruç ya da altı fakire birer fitre miktarı sadaka. Süre bundan kısaysa bir fitre miktarı sadaka ya da bir gün oruç seçeneklerinden biri tercih edilir.

Hekiminizin önerdiği bir malzemeyi kullanıp kullanmamak tıbbi bir karardır; fıkhî sonucunu ise kafile hocanıza danışın. İhram kıyafetinin giyilişi ve ihram öncesi hazırlık için ihram nasıl giyilir rehberine bakabilirsiniz.

İhrama girdikten sonra hastalanan kişi iyileşene kadar ihramlı olarak bekler; iyileşince umresini tamamlar ve bu bekleyiş için ceza gerekmez. Hiç yolculuk yapamayacak durumdaki biri adına ise Hanefîlere göre başkası umre yapabilir. İki konuda da Din İşleri Yüksek Kurulu'nun fetvaları vardır.

İhramlıyken hastalanmak

Kurulun 12.07.2017 tarihli fetvasına göre umre için ihrama girip Mekke'ye gelen, ancak umreyi yapacak kadar kendini sağlıklı hissetmeyen kişi iyileşene kadar ihramlı olarak bekler. İyileşince tavaf ve sa'yi yapar, tıraş olup ihramdan çıkar. Tavaf ve sa'yi ertelediği için ceza gerekmez; ancak beklediği süre boyunca ihram yasaklarına uyması gerekir.

Bu hüküm, programdaki toplu umre gününe yetişemeyen yaşlı yolcu için önemlidir. Umreyi kafileyle aynı saatte yapmak zorunda değilsiniz; dinlendikten sonra, sandalye ya da araç rezervasyonunuzu yaparak kendi saatinizde tamamlayabilirsiniz. Bu durumu kafile görevlisine bildirmeniz, sizin için ayrı bir düzenleme yapılabilmesini kolaylaştırır.

Gidemeyen biri adına umre

Kurulun 06.03.2024 tarihli fetvasına göre Hanefîlere göre kişi kendi adına yaptığı umrenin sevabını başkasına bağışlayabilir; başkası adına yapılan umre de geçerlidir. Mâlikîlere göre başkası yerine umre yapmak caiz olmakla birlikte mekruhtur.

Şâfiîlere göre umre farz olduğundan, umre yapmadan ölen ya da yaşlılık, süreğen hastalık gibi sebeplerle umre yapamayan kişi adına onun malından umre yapılması gerekir; nafile umre de başkası adına yapılabilir. Yolculuğu kaldıramayacak bir büyüğünüz varsa, onun adına umre yapmayı ya da kendi umrenizin sevabını ona bağışlamayı hocanızla konuşabilirsiniz.

Uçuşta tekerlekli sandalye ve özel yardım havayolundan önceden istenir ve rezervasyon kaydına işlenir. Türk Hava Yolları'nın hasta ve engelli yolcular sayfasında, tekerlekli sandalye hizmetinden yararlanmak için talebin tarifeli uçuş saatinden en az 48 saat önce yapılması ve rezervasyon kaydında onaylatılması gerektiği yazar. Aynı sayfa, yolcuya yönelik refakat hizmetinin kabin ekibi tarafından sağlanmadığını belirtir.

Son kontrol: 09.11.2026

Talep kime iletilir?

Fazilet Turizm programlarında gidiş dönüş uçak bileti fiyata dahildir. Bu yüzden özel yardım talebinizi kayıt sırasında danışmanınıza iletmeniz ve rezervasyona işlendiğini kalkıştan önce teyit etmeniz gerekir. Programın hangi havayoluyla uçacağı tur sayfasında yazmadığı için havayolunu da danışmanınızdan öğrenin; kurallar havayoluna göre değişir.

Talebi iletirken yolcunun merdiven çıkıp çıkamadığını, uçağın kapısına kadar yürüyüp yürüyemediğini ve kendi sandalyesini götürüp götürmeyeceğini açıkça belirtin. Bu bilgiler, havayolunun hangi tür yardımı planlayacağını belirler.

Aktarmalı yolculukta her ayak ayrı düşünülür

Yayımlanan programlara göre İzmir'den katılan yolcular Adnan Menderes Havalimanı'nda buluşur; İstanbul Havalimanı'nda Medine uçuşu için check-in işlemi yapılır ve yolcular Medine havalimanında Fazilet Turizm temsilcisi tarafından karşılanır. Dönüş Cidde Havalimanı'ndan yapılır.

Aktarmalı bir yolculukta yardımın her uçuş ayağı ve aktarma havalimanı için geçerli olduğundan emin olmak gerekir. Havalimanında işlemlerin zamanında tamamlanabilmesi için sandalye kullanan yolcunun kafileden önce hazır olması da işleri kolaylaştırır.

Kendi sandalyenizi götürecekseniz

Katlanır manuel sandalye mi akülü sandalye mi taşınacağı, akünün türü ve sandalyenin ölçüleri havayolunun ayrıca isteyebileceği bilgilerdendir. Bu kuralları uçuşu yapan havayolunun resmî sayfasından ya da çağrı merkezinden kontrol edin. Sandalyenin üzerine adınızı ve telefon numaranızı yazmak, bagajda karışmasını önlemeye yardım eder.

Yaşlı ve engelli yolcunun sağlık hazırlığı kalkıştan önce hekimle yapılan bir görüşmeyle başlar; ilaç, aşı ve yolculuğun temposuyla ilgili kararlar bu görüşmede verilir. Bu bölüm tıbbi tavsiye değildir. Amacı, hekiminize götüreceğiniz soruları toparlamanıza yardım etmektir.

Hekiminizle konuşulacak başlıklar

• Programın süresi, günlük yürüyüş ve uzun süre ayakta kalma
• Sıcak hava ve sıvı ihtiyacı
• Düzenli ilaçların yolculuk boyunca yeterli miktarda bulunması, reçete ya da rapor gerekip gerekmediği
• Uçuşta uzun süre oturmanın sizin için bir sakıncası olup olmadığı
• Umre için istenen ve önerilen aşılar
• Baston, yürüteç, işitme cihazı gibi yardımcı araçların yanınızda olması

Umre için istenen aşıları ve aşı kartını umre aşısı yazımızda, ilaç götürme kurallarını ve sıcakla ilgili hazırlığı umrede sağlık ve ilaç rehberinde ayrı ayrı anlattık. Bu konulardaki kurallar sık değiştiği için o yazılarda son kontrol tarihi bulunur.

Programdaki sağlık hizmetleri

Fazilet Turizm'in yayımlanmış umre programlarının fiyata dahil hizmetleri arasında "sağlık kurumlarından sağlık hizmeti ve refakat" ile zorunlu seyahat sigortası yer alır. Sigortanın neyi kapsadığını poliçeden okumanız, yanınızda bir kopyasını taşımanız iyi olur.

Türkiye ile Suudi Arabistan aynı saat dilimini (UTC+3) kullandığı için düzenli ilaçların saatlerinde saat farkı hesabı gerekmez. İlaçlarınızın adlarını ve dozlarını yazdığınız bir listeyi refakatçinizde de bulundurmak, olası bir durumda sağlık personeline bilgi vermeyi kolaylaştırır.

Yanınızda bulunması işe yarayan belgeler ve eşyalar

Yaşlı yolcunun el çantasında bulunması pratik olan belgeler ve eşyalar şunlardır:

• İlaç listesi ve hekiminiz gerekli gördüyse reçete ya da rapor kopyası
• Seyahat sigortası poliçesinin bir kopyası
• Pasaportun fotokopisi ve otelin adresini yazan kart
• Yedek gözlük ve kullanıyorsanız işitme cihazının yedek pili
• Ayağı vurmayan, kaymayan, önceden alışılmış bir terlik ya da ayakkabı
• Tavafta şavt saymak için bir tesbih

Bu listede ilaç miktarı ve taşıma kuralları gibi değişken konular yoktur; onları hekiminizle ve ilgili rehberimizdeki güncel resmî bilgilerle birlikte değerlendirin.

Yaşlı yolcu için umrenin süresi, gün sayısından çok günlerin ne kadar dolu olduğuna göre seçilmelidir. Kısa programlarda her gün bir ziyaret ya da şehir geçişiyle doludur; uzun programlarda ise program akışında serbest günler bulunur ve yorgunluk aralara yayılabilir. Süre seçiminin genel mantığını umre kaç günlük olmalı yazımızda anlattık.

Kısa program yoğun, uzun program esnektir

Yayımlanan 7 günlük programda yolculuk Medine'de başlar, dördüncü gün Mekke'ye geçilip umre yapılır ve yedinci gün Cidde'ye hareket edilir. Bu akışta dinlenmeye ayrılmış bir gün yoktur. 14 günlük programda ise 4, 5, 10, 12 ve 13. günler serbest zaman olarak tanımlanmıştır; bu günlerin bir kısmında akşam toplu tavaf ya da sohbet yer alır.

Hareket kısıtı olan bir yolcu için serbest günler, umre tavafını ve nafile tavafları kendi temposunda, rezervasyonlu araç ya da sandalyeyle yapma imkânı demektir. Gece sayısı arttıkça, servisli otelde günün bir bölümünü dinlenerek geçirmek de mümkün hâle gelir.

Ziyaret günlerinde neye dikkat edilir?

Programlardaki Mekke ve Medine ziyaretleri lüks otobüslerle yapılır. Nur ve Sevr dağlarına çıkış ise isteğe bağlıdır; dahil hizmetler arasında "çıkmak isteyenlere rehberlik" yer alır, dağa çıkış transfer ücreti fiyata dahil değildir. Dağa tırmanmak yaşlı yolcu için zorunlu değildir; ziyaret yerleri hakkında Mekke ve Medine ziyaret yerleri yazımızda ayrıntı bulabilirsiniz.

Tekerlekli sandalye kullanan ya da kalabalıkta tek başına hareket edemeyen bir yolcu için refakatçi pratikte gereklidir. Havayolunda kişisel refakat kabin ekibi tarafından sağlanmaz; Harem'de manuel sandalyeyi itmek, şavtları saymak, abdest ve ilaç saatini takip etmek de çoğunlukla yanınızdaki kişiye düşer. Suudi kurallarında yaşa ya da sağlık durumuna bağlı bir refakat şartı olup olmadığını kayıt sırasında teyit edin.

Refakatçide aranacak özellikler

• Uzun süre yürüyebilecek ve sandalye itebilecek fiziksel güçte olması
• Umrenin adımlarını bilmesi ve şavt sayımını takip edebilmesi
• Pasaport, ilaç listesi ve rezervasyon bilgilerini yanında taşıması
• Abdest ve tuvalet gibi konularda yardım gerekecekse aynı cinsiyetten ya da mahrem bir yakın olması
• Kafile görevlisinin ve otelin telefon numarasını kayıtlı tutması

Refakatçinin kendi umresini nasıl yapacağını da önceden planlayın. Sandalyeyi iterken kendi tavafına niyet etmenin hükmünü kafile hocasına sormak, gerekirse refakatçinin kendi tavafını ayrı bir saatte yapması iyi bir çözüm olabilir.

Ayrı düşerseniz ne yapılır?

Kalabalıkta refakatçiden ayrı düşmek, yaşlı yolcu için ibadetin en tedirgin edici anı olabilir. Bunu önlemenin yolu, her girişte aynı kapıyı ve kapı numarasını buluşma noktası olarak belirlemektir. Mescid-i Haram'da kapılar numaralıdır; yalnız "saat kulesinin önü" gibi tarifler kalabalıkta yetersiz kalır.

Yaşlı yolcunun cebinde otelin adını, oda numarasını, kafile görevlisinin ve refakatçinin telefonunu yazan bir kart bulunması, telefonunu kullanamadığı bir anda görevlilere durumunu anlatmasını kolaylaştırır. Programlarda Medine'de grup olarak Yeşil Kubbe altında toplanıldığı gibi, Mekke'de de kafilenin toplanma yerini ilk gün birlikte görmek işe yarar.

Aynı odada kalmak

Refakatçinin yaşlı yolcuyla aynı odada kalması, gece ihtiyaçlarında ve ilaç saatlerinde büyük kolaylık sağlar. Programlarda 2, 3 ve 4 kişilik oda seçenekleri bulunur; oda tipinin kişi başı fiyata etkisini ve ailece yolculukta oda dağılımını ailece umre ve oda tipi yazımızda anlattık.

Kalabalık bir aile odasında yaşlı yolcunun yatağının banyoya yakın olması, gece kalkmayı kolaylaştırır. Bu tür ihtiyaçları rezervasyon notuna yazmanız, oda ataması yapılırken bilinmesini sağlar.

Kafiledeki görevliler

Sitemizdeki umre rehberine göre umre ve hac programları Fazilet Turizm rehberliğinde erkek hocaların ve hoca hanım görevlilerin nezaretinde yürütülür. Yaşlı bir kadın yolcunun özel hâllerle ya da abdestle ilgili sorularını hoca hanım görevliye sorabilmesi, refakatçinin yükünü de hafifletir.

Yaşlı ve engelli yolcunun umresi, kayıttan önce netleştirilen birkaç bilgiyle büyük ölçüde rahatlar: otel ve servis düzeni, uçuşta özel yardım, Harem'de sandalye ya da araç planı, refakatçi ve sağlık durumu. Bu bilgilerin her biri farklı bir kişiden alınır; aşağıdaki tablo kime ne sorulacağını gösterir.

Kayıt sırasında izlenecek sıra

1. Yolcunun yürüme kapasitesini, sandalye ihtiyacını ve kullandığı cihazları yazılı olarak not edin.
2. Hekiminizle görüşüp yolculuk süresi ve tarih konusunda görüş alın.
3. Programı seçerken gece dağılımına ve serbest gün sayısına bakın.
4. Otelin mesafesini, servis düzenini ve otel içi erişimi danışmanınıza sorun.
5. Uçuşta özel yardım talebinin rezervasyona işlendiğini teyit edin.
6. Refakatçiyi belirleyin ve aynı odada kalma talebini rezervasyon notuna yazın.

Programlardan önce düzenlenen umre seminerine yolcuyla birlikte refakatçinin de katılması, tavaf ve sa'yin sandalyeyle nasıl yapılacağını önceden konuşmak için iyi bir fırsattır. Bu seminer, yayımlanmış programlarda fiyata dahil hizmetler arasında yer alır.

Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu

• Bir mazereti olmadığı hâlde tekerlekli sandalyeye binerek tavaf ve sa'y yapan kimsenin tavaf ve sa'yi geçerli midir? (12.07.2017)
• Tavaf esnasında tekerlekli sandalye vb. araçlar üzerinde uyuyan kimsenin tavafı geçerli midir? (17.04.2024)
• Tekerlekli sandalyeyle tavaf etmek durumunda olan birine yardım etmek için metâfa giren âdetli kadın (06.03.2024)
• Tavaf ve sa'yi peş peşe yapmak şart mıdır? (17.04.2024)
• Tavaf esnasında abdesti bozulan kişinin ne yapması gerekir? (26.02.2025)
• Özür hâli ne demektir ve özür sahibi kimse ne zaman abdest alır?
• İdrar torbası kullanan hastalar özür sahibi hükmüne girer mi?
• Ayakta duramayan veya secde yapamayan kişi namazını nasıl kılar? (04.03.2026)
• Tavaf namazı nerede kılınır? (12.07.2017)
• Tavaf nedir ve kaç çeşit tavaf vardır? (12.07.2017)
• İhramlının gözlük, saat, kemer, toka vb. aksesuarlar takması veya atel, bandaj gibi sargı malzemeleri kullanması (17.04.2024)
• İhramlı erkeğin varis çorabı giymesinin hükmü nedir? (13.03.2024)
• İhramlı erkeğin korse giymesinin hükmü nedir? (13.03.2024)
• Basur vb. rahatsızlığı olan ihramlı erkeğin hasta bezi kullanması (13.03.2024)
• Umre yapmak üzere ihrama girip Mekke'ye gelen kişi sağlık sorunları sebebiyle umresini erteleyebilir mi? (12.07.2017)
• Başkası adına umre yapılabilir mi? (06.03.2024)

Suudi Basın Ajansı (SPA), Haremeyn idaresinin duyuruları

• Various Services Provided to Persons with Disabilities at Grand Mosque (05.12.2023)
• Enhanced Mobility Services Offered for Visitors to the Grand Mosque of Makkah (09.08.2024)
• Comprehensive Services for the Elderly at Grand Mosque (05.10.2024)
• Grand Mosque Offers Full Services for Elderly and Disabled Umrah Performers (26.11.2024)
• Electric and Manual Carts in the Grand Mosque to Facilitate Movement of Umrah Performers (03.03.2025)
• Two Holy Mosques Authority Designates Locations for Manual Carts to Serve Umrah Pilgrims (26.03.2025)
• Special Services for Elderly, Disabled Women at Prophet's Mosque (28.03.2025)
• General Authority Urges Grand Mosque Visitors to Follow Awareness Guidelines for Golf Carts (20.05.2025)
• General Presidency Enhances Services for Elderly, Individuals with Disabilities at Prophet's Mosque (23.06.2025)
• Grand Mosque Offers Various Services through Unified Transportation Platform (21.07.2025)
• Unified Mobility Service Launched at Two Holy Mosques (27.08.2025)
• Accessible Prayer Areas Set up for People with Disabilities, Seniors at Grand Mosque (25.02.2026)
• Two Holy Mosques Enhance Visitor Experience with Comprehensive Services during Ramadan (01.03.2026)
• Smart Mobility System Enhances Movement at the Two Holy Mosques (04.03.2026)
• Comprehensive Services for the Elderly and People with Disabilities at Prophet's Mosque (07.03.2026)

Havayolu

• Türk Hava Yolları, Hasta ve engelli yolcular